ساختار شکنی فرمی و ملودیک در تصنیف های عارف قزوینی

نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسنده

استاد یار گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه پیام نور

چکیده
" تصنیف" که در دوره های مختلف با عناوین " ترانه " یا " ترنگ " از آن یاد می شده است در عصر مشروطه تجلی و تکامل حقیقی می یابد. با حفظ تقدم " شیدا"، عارف قزوینی نقش مهمی در نبوغ و شکوفایی تصنیف به عنوان یک ژانر ادبی مهم، موثر ومردمی دارد.

این پژوهش بر آن است تا با روش توصیفی – تحلیلی هنجارشکنی های ساختاری تصنیف های عارف را ، به ویژه در حوزه فرم و ملودی ،در قیاس با شعر مجرد بررسی و تحلیل کند و شاخصه های برجسته آن را که حاصل تقارن بلا فصل کلام و ملودی است، نمایان سازد.یافته های این جستار نشان می دهد که تصنیف با توجه به شاکله ترکیبی آن یعنی باهم آیی ملودی،ریتم،میزان و کلام، دارای فرم و ساختار منحصر به فرد و متفاوت از شعر مجرد است که کاملا تحت سیطره ریتم و ملودی قرار دارد ؛ حاصل این سیطره ملودیک ،هنجار گریزی های زبانی،موسیقایی و فرمی است که در قالب نوجویی های ویژه وقاعده افزایی های خاص عروضی ،غلبه خوانش موسیقایی تصنیف بر صورت مکتوب آن ،پیوند معنایی و صوری قالب و وزن و همراهی کلام با ریتم و ملودی نمایان می گردد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله English

Formic and melodic deconstruction in Aref Qazvini's Tasnifs

نویسنده English

Mostafa Jozi
Associate Professor of the Department of Persian Language and Literature at Payam Noor University
چکیده English

"Tasnif", which in different periods has been mentioned as "song" or "Tarang", really has been developed in constitutional revolutionera. In spite of "Sheyda" precedence, Arif Ghazvini played a more effective and popular role in the flourishing of the Tasnif as an important literary genre.

With a descriptive-analytic method, the author attempts to explore and analyze Ghazvini’s deconstruction way of the mystic Tasnifs in comparison with the abstract poetry, as well as to show its prominent features produced by the immediate symmetry of the word and melody.The findings of this study show that the Tasnif, given its combination feature such as congregation of melodies, rhythms, meanings and words, has a unique and distinct form and structure of abstract poetry impacted totally by rhythm and melody; The result of this melodic domination is linguistic, musical, and formal deconstruction is that, in the context of special innovations and baselines for sprosody, musical reading will be dominate on the Tasnif on its written form, as well as link the semantic, formal, and rhythm with the word with and the melody.

کلیدواژه‌ها English

ArefGhazvini
Tasnif
Rhythm
Structure
Exterior Form
آریان‏پور، یحیی (1372)، از صبا تا نیما، ج 2، تهران: زوار.
احمد پناهی سمنانی، محمد (1376)، ترانه و ترانه‏سرایی در ایران، تهران: سروش.
اخوان ثالث، مهدی (1376)، بدعت‏ها و بدایع نیما یوشیج، تهران: زمستان.
اسلامی، شهلا و شمس‏‏الملوک مصطفوی (1396)، «تحلیل گفتمان تصانیف عارف قزوینی در دوران مشروطیت براساس روش‌شناسی فوکو»، جامعه‏پژوهی فرهنگی، س 8، ش 4، 33-61.
بدیعی، نادره (1354)، تاریخچه‌ای بر ادبیات آهنگین ایران، تهران: روشن‏فکر.
بویس، مری و هنری جورج فارمر (1368)، دو گفتار دربارۀ خنیاگری و موسیقی ایران، ترجمۀ بهزاد باشی، تهران: آگاه.
بهار، محمدتقی (ملک‌الشعرا) (1382)، «شعر در ایران»، در: بهار و ادب فارسی، به‏کوشش محمد گلبن، ج 1، تهران: علمی و فرهنگی.
جوزی، مصطفی و دیگران (1396)، «سبک و شگرد بهار در تصنیف‌سرایی»، پژوهش زبان و ادبیات فارسی، ش 45، 155-117.
حسن‏زاده میرعلی، عبدالله و محمدامین محمدپور (1393)، «بررسی ترانه‏سرایی در ادبیات فارسی»، شعرپژوهی، س 6، ش 1، 96-118.
خالقی، روح‏الله (1384)، سرگذشت موسیقی ایران، ج 1، تهران: صفی علیشاه.
دستغیب، عبدالعلی (1339)، «عارف قزوینی»، در خنیاگر میهن، به‌اهتمام هما میوانی، تهران: سخن.
دستگردی، وحید (1308)، «سرود و ترانه»، ارمغان، ش 102، 103، 85-87.
دلبری، حسن (1390)، «درهم‏آیی قالب‌ها و تعاملات بیناگونه‌ای در شعر فارسی»، پژوهش‌های ادبی، ش 34 و 35، 109-128.
دهخدا، علی‏اکبر (1377)، لغت‏نامه، ج 2، تهران: دانشگاه تهران.
دهلوی، حسین (1379)، پیوند شعر و موسیقی آوازی، تهران: مؤسسۀ فرهنگی ـ هنری ماهور.
رضازاده شفق، صادق (1923 م)، «عارف و ذوق ادبی و قیمت و تأثیر اشعار او»، مقدمه بر دیوان عارف قزوینی، به‌اهتمام شفق رضازاده و سیف‏آزاد عبدالرحمان، تهران: امیر کبیر.
رمضانی، پروانه و دیگران (1399)، «هویت رئالیسم و مشروطیت ایران برپایۀ سروده‌های فرخی یزدی و عارف قزوینی»، نشریۀ تفسیر و تحلیل متون زبان و ادبیات فارسی، دورۀ 12، ش 43، 245-263.
سپنتا، ساسان (1369)، چشم‏انداز موسیقی ایران، تهران: مشعل.
سپنتا، ساسان (1390)، «تمهیدات اجرایی تصنیف‌های عارف قزوینی»، ماهور، ش 51، 113-119.
سمرقندی، دولت‌شاه (1337)، تذکرۀ الشعراء، به‏تصحیح محمد عباسی، تهران: بارانی.
شریعتی، حبیب (1383)، «بهار و موسیقی»، در بهار، در پنجاه سال بعد، مجموعه‏مقالات پنجاهمین سال درگذشت بهار، به‏کوشش علی میرانصاری، تهران: مؤسسۀ نشر تحقیقات علوم انسانی.
شفیعی کدکنی، محمدرضا (1383)، ادوار شعر فارسی از مشروطیت تا سقوط سلطنت، تهران: سخن.
شفیعی کدکنی، محمدرضا (1390)، با چراغ و آئینه، تهران: سخن.
شمیسا، سیروس (1373)، انواع ادبی، تهران: فردوسی.
طبیب‏زاده، امید و مائده میرطلائی (1394)، «ویژگی‌های وزنی در ترانه‌ها و تصنیف‌های فارسی»، نامۀ فرهنگستان، ش 55، 52-69.
عارف قزوینی، میرزا ابوالقاسم (2536)، کلیات دیوان عارف قزوینی، به‏کوشش شفق رضازاده و سیف‏‏آزاد عبدالرحمان، تهران: امیرکبیر.
عارف قزوینی، میرزا ابوالقاسم (1389)، کلیات دیوان عارف قزوینی، به‏کوشش مهدی نورمحمدی، تهران: سخن.
فاضل، سهراب (1379)، تصنیف‌سرایی در ادب پارسی، تهران: سازمان تبلیغات اسلامی.
فاطمی، ساسان (1386)، «بازنگری مفاهیم بداهه و آهنگ‌سازی و اهمیت آن در موسیقی»، ماهور، س 10، ش 37، 239-249.
فروغ، مهدی (1363)، شعر و موسیقی، تهران: سیاوش.
فیروزیان، مهدی (1393)، «عارف و وزن»، در خنیاگر میهن، به‌اهتمام هما میوانی، تهران: سخن.
گامین، گ. گ. (2537)، عارف، شاعر مردم، ترجمۀ غلام‏حسین متین، تهران: آبان.
محمدی، علی (1385)، «پایداری در تصنیف»، نامۀ پارسی، س 11، ش 1، 41-53.
مراغی، عبدالقادر بن غیبی (2536)، مقاصد الالحان، به‏کوشش تقی بینش، تهران: بنگاه ترجمه و نشر.
مشحون، حسن (1373)، تاریخ موسیقی ایران، تهران: فرهنگ نشر نو.
مقصودی، نورالدین (1355)، «قالب مثلث در شعر فارسی»، جستارهای ادبی، ش 45، 78-95.
میرصادقی، میمنت (1376)، واژه‏نمای هنر شاعری، تهران: مهناز.
میرعلی نقی، علی‏رضا (1374)، «وطنیه‏ها (2)»، گفت‏و‏گو، ش 9، 90-99.
نِتِل، برونو (1375)، «موسیقی کلاسیک ایران»، ترجمۀ بابک معصومی، در سال شیدا، به‏کوشش محمدرضا لطفی، ج 3، تهران: بیدگل.
نواب صفا، اسماعیل (1381)، «تصنیف، ترانه، سرود»، مجلۀ فرهنگ اصفهان، ش 25 و 26، 41-44.
وحیدیان کامیار، تقی (1368)، «اوزان ایقاعی در شعر فارسی»، جستارهای ادبی، ش 66، 323-348.