بررسی جامعه‌شناختی مفهوم آرمان‌شهر در جهان‌بینی زنان سنت‌گرا با تکیه بر رمان‌های سهم من از پرینوش صنیعی و یک دختر تنها از ادنا اوبراین

نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسندگان

1 گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران

2 گروه آموزشی زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات، دانشگاه بوعلی سینای همدان، همدان، ایران

10.30465/copl.2026.51407.4253
چکیده
جامعه‌شناسی زنان در دهه‌های اخیر کوشیده است تا از منظری انتقادی به بازنمایی آرمان‌ها و خواسته‌های زنان در جوامع مردسالار بپردازد. یکی از محورهای اساسی در این حوزه، بازاندیشی مفهوم «آرمان‌شهر زنانه» در بستر ساختارهای فرهنگی و اجتماعی است. پژوهش حاضر با رویکردی جامعه‌شناختی و بر اساس نظریۀ ساخت‌یابی آنتونی گیدنز و مفهوم آگاهی انتقادی پائولو فریره، به بررسی تطبیقی بازنمایی جهان آرمانی زنان سنت‌گرا در دو رمان سهم من از پرینوش صنیعی و یک دختر تنها از ادنا اوبراین می‌پردازد. روش پژوهش توصیفی–تحلیلی و مبتنی بر مطالعۀ کتابخانه‌ای است. یافته‌ها نشان می‌دهد که هر دو نویسنده، زنان را در فرآیند گذار از انفعال به آگاهی ترسیم کرده‌اند، اما تفاوت بنیادینی در مسیر رهایی آنان وجود دارد: معصومه در جامعه‌ی سنتی ایران، آرمان‌شهر خود را در دستیابی به ابتدایی‌ترین حقوق مدنی جست‌وجو می‌کند، در حالی که کاتلین در جامعۀ ایرلند کاتولیک، در پی کسب استقلال فردی است. در نتیجه، آرمان‌شهر زنانه نه ساختاری ازپیش‌تعریف‌شده، بلکه فرآیندی پویا از بازشناسی و خودآگاهی زنان در دل ساختارهای مردسالار است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله English

A Sociological Study of the Concept of Female Utopia in the Worldview of Traditional Women: A Comparative Analysis of My Share by Parinoush Saniee and The Lonely Girl by Edna O’Brien

نویسندگان English

Fatemeh Karimi 1
ghahreman shiri 2
1 Department of Persian Language and Literature, Faculty of Humanities, Bu-Ali Sina University, Hamedan, Iran
2 Literature faculty, Bualisina university, Hamedan, Iran
چکیده English

Abstract
The sociology of women has increasingly sought to explore women's ideals and aspirations within patriarchal societies. One of the central concerns in this field is the redefinition of the female utopia within cultural and social structures. Drawing on Anthony Giddens’s theory of structuration and Paulo Freire’s concept of critical consciousness, this study provides a sociological and comparative analysis of women’s utopian visions in two novels: My Share by Parinoush Saniee and The Lonely Girl by Edna O’Brien. The research employs a descriptive–analytical method based on library sources. The findings reveal that both authors portray women’s gradual transformation from passivity to awareness; however, the path toward liberation differs in each context. Masoumeh, in traditional Iranian society, seeks her utopia through access to basic civil rights, while Kate (Kathleen), in Catholic Ireland, strives for personal independence and self-realization. Consequently, the female utopia emerges not as a pre-defined social model but as a dynamic process of self-awareness and reconstitution within patriarchal systems.

کلیدواژه‌ها English

Keywords: Female Utopia
Sociology of Women
Structuration
Critical Consciousness
Parinoush Saniee
Edna O&‌‌rsquo
Brien
آزاد، حسن، (1357) «پشت­پرده­های حرمسرا» (گوشه­هایی از تاریخ اجتماعی ایران)، ارومیه: نشر انزلی.
اصیل، حجت الله، (1381) «آرمان شهر در اندیشه ایرانی»، تهران: نشر نی.
افلاطون، (1353) «جمهوری افلاطون»، ترجمه محمدحسن لطفی، تهران: چاپخانه خوشه.
اوبراین، ادنا، (1379) «یک دختر تنها»، ترجمه بهمن فرزانه، تهران: نشر بدیهه.
خمسه، شروین، شیرزاده، نسرین، (1397) «تحلیل جامعه شناختی رمان سهم من با تکیه بر نظریات لوسین گلدمن»، فصلنامه تخصصی تفسیر و تحلیل متون زبان و ادبیات فارسی، شماره 36، صص161-179.
دشتی، محمد، معماریانی، زهره، (1392) «زن در دورۀ خوارزمشاهیان»، مجله تاریخ در آینه، سال دهم، شماره 2. صص124-148.
ریترز، جورج، (1384) «نظریه جامعه­شناسی در دوران معاصر»، ترجمه محسن ثلاثی، تهران: نشر علمی.
ساعدی، سلما، (1394) «تحلیل رمان سهم من از دیدگاه فمینیستی»، فصلنامه علمی پژوهشی زبان و ادبیات فارسی، سال هفتم، شماره 25، صص67-292.
شهرستانی، سید محمدعلی، (1383) «سهم من»، مجله بخارا، شماره 37، صص381-389.
صمیمی، سعیده و همکاران، (1399) «بررسی روانکاوانۀ نیاز مهرطلبانه و تفاوت آن با عشق سالم در رمان سهم من بر اساس نظریۀ کارن هورنای»، فصلنامه علمی-تخصصی زبان ادبیات غنایی، شماره 35، صص41-58.
................. (1399) «واکاوی کهتری و مکانیسم­های جبران شخصیت معصومه در رمان سهم من با تکیه بر روانشناسی آدلر»، مجله علمی جستارنامه ادبیات تطبیقی، شماره 13، صص120-139.
صنیعی، پرینوش، (1383) «سهم من»، چ. هشتم، تهران: نشر روزبهان.
عبدی، مالک، نظری­پور، رقیه، (1398) «نمایۀ تصویر رنج­مندی زنان در دو رمان سهم من از پرینوش صنیعی و بنات الریاض اثر رجاء عبدالله الصانع»، کاوش­نامه ادبیات تطبیقی، شماره 3، صص81-102.
علیخانی، یوسف، (1389) «معجون عشق»، تهران: نشر آموت.
فریره، پائولو، (1358) «آموزش ستمدیدگان»، ترجمه احمد بیرشک، تهران: انتشارات خوارزمی.
................ (1394) «آموزش برای آگاهی انتقادی»، ترجمه منصوره کاویانی، تهران: نشر اینترنتی رهایی.
................. (1394) «پداگولوژی برای رهایی، گفتگوهایی دربارۀ دگرگونی آموزش»، ترجمه حسام حسین­زاده، تهران: نشر اینترنتی رهایی.
گیدنز، آنتونی، (1387) «جامعه­شناسی»، ترجمه حسن چاوشیان، ویرایش چهارم، تهران: نشر نی.
لگیت، مارلین، (1392) «زنان در روزگارشان: تاریخ فمینیسم در جامعۀ غرب»، ترجمه: نیلوفر مهدیان، چاپ دوم، تهران: نشر نی.
مطهری، مرتضی، (1346) «نظام حقوق زن در اسلام»، تهران: موسسه انتشارات صدرا.
مور، توماس، (1387)  «اتوپیا، ترجمۀ داریوش آشوری»، تهران: نشر خوارزمی.
مولیرآکلین، سوزان، (1383) «زن از دیدگاه فلسفۀ سیاسی غرب»، ترجمه ن. نوری­زاده، تهران: نشر قصیده سرا.
یوسفی، غلامحسین، (1386) «روان­های روشن»، تهران: نشر سخن.
 
 
 
 
English resources:
Byron, K. (2002). In the name of the mother: The epilogue of Edna O’Brien’s Country Girls trilogy. Women’s Studies, 31(4), 447–465. https://doi.org/10.xxxxxx
Chang, A.-W. (2019). A female odyssey of romantic illusion: Abject women in Edna O’Brien’s five love stories. National Sun Yat-sen University, Kaohsiung Campus.
 Chase, E. A. (2010). Rewriting genre in The Country Girls trilogy. New Hibernia Review, 14(3), 91–105. https://doi.org/10.xxxxxx
Del Rio, B., & Amor, M. (2018). Thematic transgressions and formal innovations in Edna O'Brien's The Country Girls trilogy and epilogue. Estudios Irlandeses, 13(1), 77–89. https://doi.org/10.xxxxxx
Garcia, M. (2021). We are not born submissive: How patriarchy shapes women’s lives. Princeton University Press.
Giddens, A. (1984). The constitution of society: Outline of the theory of structuration. Polity Press.
Nunes, C. (2007). Return to the lonely self: Autonomy, desire and the evolution of identity in The Country Girls trilogy. Canadian Journal of Irish Studies, 33(2), 39–47.
Segato, R. L. (2024). Coloniality and modern patriarchy: Expansion of the state front, modernization, and the lives of women. In L. de Souza Lima, E. Otero Quezada, & J. Roth (Eds.), Feminisms in movement: Theories and practices from the Americas, Routledge Press, pp. 59-77.
Sukamto, A. (2022). Nederlandsch Zendingsvereeniging's efforts to improve the position of women in the society of West Java. Bijdragen tot de Taal-, Land- en Volkenkunde, 178(1), 114–139.
Weston, E. (2010). Constitutive trauma in Edna O'Brien's The Country Girls trilogy: The romance of reenactment. Tulsa Studies in Women’s Literature, 29(1), 83–105.