تحلیل روان‌شناختی شخصیت اصلی رمان شازده احتجاب بر مبنای نظریه‌ی نیازهای "هنری موری"

نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسندگان

1 گروه آموزشی زبان و ادبیات فارسی، دانشکده‌ی علوم انسانی شهید صدرزاده، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی

2 دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرج دانشکده زبان ها و ادبیات ، گروه زبان و ادبیات فارسی

10.30465/copl.2025.48372.4129
چکیده
چکیده
عنصرشخصیت از ارکان اصلی ادبیات داستانی و در اساس، رکن مقوّم آن به‌شمار می‌آید. بر همین مبنا، جلوه‌های متکثّر شخصیت، شالوده‌ی نقد روان‌شناختی را شکل می‌دهد. نظریه‌های شخصیت در روان‌شناسی با دو مقوله‌ی نیازها و انگیزه‌ها شرح و بسط می‌‌یابد. به طور اعم، مطابق همین نظریه‌ها، شخصیت انسان بازتابی از رفتارهای کنترل شده است، رفتارهایی که منبعث از نیازها و انگیزه‌هاست. در این میان، نظریه‌ی شخصیت هنری‌ موری در تحلیل روان‌شناختی کاربرد ویژه‌ای دارد؛ به گونه‌ای که یکی از مؤلفه‌های روان‌شناختی در متون ادبی، فهرست نیازهایی است که هنری موری آن‌ها را صورت‌بندی کرده است. بر پایه‌ی همین رویکرد، رمان شازده احتجاب اثر هوشنگ گلشیری به شکل بارزی با فهرست نیازهای هنری موری درخور انطباق است. اهتمام اصلی در پژوهش حاضر، تحلیل شخصیت شازده احتجاب مطابق نظریه‌ی هنری موری در ادبیات داستانی است. طی این بررسی مشخص می‌شود که شخصیت شازده احتجاب به سبب عوامل محیطی - که در زمره‌ی "آلفا‌پرس" قرار می‌گیرد - عمدتاً در اضطراب بوده، همین امر سبب پیدایی فشار روانی (بتاپرس) و متعاقباً موجب شکل‌گیری نیازهای خاصی در شخصیت شازده احتجاب می‌شود. بر این اساس، همین شخصیت با برطرف کردن نیازهایی همچون فهم، مهرطلبی، تحقیرگریزی، آسیب‌گریزی، میل‌جنسی، عمل‌متقابل و خویشتن‌پایی بر آن است تا بر فشارهای درونی خود غلبه کند؛ حال آن‌که همین واکنش در فرجام سبب فروپاشی شخصیت او می‌شود.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Psychological analysis of the main character of the novel Prince of Ehtejab based on Henry Murray's theory of needs

نویسندگان English

Hamideh Saidi 1
firooz esmaeelzadeh 2
1 Teaching Department of Persian Language and Literature, Faculty of Humanities, Shahid Sadrzadeh, Islamic Azad University, Central Tehran Branch
2 Islamic Azad University, Karaj Branch, Faculty of Languages and Literature, Persian Language and Literature Department
چکیده English

Abstract
The element of "character" is one of the main pillars of fictional literature and is considered its fundamental element. On this basis, multiple manifestations of personality form the foundation of psychological criticism. Personality theories in psychology are explained and developed with two categories of needs and motivations. In general, according to these theories, human personality is a reflection of controlled behaviors. behaviors that originate from needs and motivations. In the meantime, Murray's theory of artistic personality has a special application in psychological analysis; In such a way that one of the psychological components in literary texts is the list of needs formulated by Henry Murray. Based on this approach, the novel "Prince of Ehtejab" by Houshang Golshiri is clearly compatible with Murray's list of artistic needs. The main interest in the current research is to analyze the character of Prince Ehtejab according to Henry Murray's theory in fiction literature during this study, it is clear that the personality of Prince Ehtejab is mainly in anxiety due to environmental factors - which is included in the category of (Alpha Press) - this causes psychological pressure (Beta Press) and subsequently causes the formation of special needs in Prince Ehtejab's personality. Based on this, the same character is able to overcome his internal pressures by solving needs such as understanding, affection, harmavoidance, injury avoidance, sexual desire, reciprocity and self-reliance; however, this reaction eventually causes the collapse of his personality.

کلیدواژه‌ها English

Psychological Criticism
Prince Ehtejab
Houshang Golshiri
needs
press
Henry Murray
الکساندر، فرانتس گابریل. (1377). مبانی روان‌کاوی. ترجمه فرید جواهرکلام، چاپ دوم، انتشارات علمی و فرهنگی
 آدلر، آلفرد. (1379). شناخت طبیعت انسان از دیدگاه روان‌شناسی. ترجمه‌ی طاهره جواهرساز، جلد اول، رشد
پروین، لارنس ا. (1373). روان‌شناسی شخصیت: نظریه و تحقیق. ترجمه محمدجعفر جوادی و پروین کدیور، چاپ دوم، موسسه خدمات فرهنگی رسا
 حاتمی، جواد (1388).  خویشتن: سه فصل درباره‌ی مفهوم شخصیت. چاپ اول، انتشارات تبلور
خلعتبری، جواد، و همکاران. (1396).  مباحث اساسی در روان‌شناسی شخصیت (نظریه‌ها). چاپ چهارم، انتشارات ساد
راس، آلن. (1386). روان‌شناسی شخصیت. ترجمه سیاوش جمال‌فر، چاپ پنجم، نشر روان
 روتر، جولیان. (1976).  علم النفس الاکلینیکی. ترجمه عطیه محمد هنا، چاپ دوم، دارالشروق
 ساعتچی، محمود. (1377). نظریه‌پردازان و نظریه‌ها در روان‌شناسی. چاپ اول، سخن
شولتز، دوان، و سیدنی آلن شولتز. (1377). نظریه‌های شخصیت. ترجمه یحیی سیدمحمدی، چاپ اول، انتشارات هما
شیر افکن، علی.(1391).  نظریه‌های شخصیت. چاپ دوم، انتشارات پوران پژوهش
عظیمی، سید عیدالعلی، و فرزانه طاهری. (1380). همراه با شازده احتجاب. نشری دیگر
 کاپلان، هارملز، و بنیامین ساروک.(1379). خلاصه‌ی روان‌پزشکی: علوم رفتاری، روان‌پزشکی بالینی. ترجمه نصراله پورافکاری، چاپ اول، انتشارات شهراب
 کریمی، یوسف.(1392). روان‌شناسی شخصیت. چاپ هجدهم، انتشارات ویرایش
 گلشیری، هوشنگ.(1393). شازده احتجاب. چاپ هشتم، انتشارات نیلوفر
 گنجی، حمزه، و مهدی گنجی. (1393). نظریه‌های شخصیت. چاپ دوم، انتشارات ساوالان
وودورث، رابرت اس. (1348). مکتب‌های روان‌شناسی. ترجمه غلامرضا بهرامی و جواد نوربخش، چاپ اول، انتشارات دانشگاه تهران
 
مقاله و یایان نامه 
حسن‌لی، کاووس، و زیبا قلاوندی. «بررسی تکنیک‌های روایی در رمان شازده احتجاب». فصلنامه ادب‌پژوهی، شماره ۷۸، ۱۳۸۸، صص ۷۲۵
سرمدی، مجید و همکاران. (1393).  «بررسی سفر قهرمانی شخصیت در رمان شازده احتجاب با تکیه بر کهن‌الگوهای بیداری قهرمان درون». مجله ادبیات پارسی معاصر، سال چهارم، شماره ۲، صص ۵۳۸۲
شجاعی، محمدصادق.(1386).  «نظریه‌ی نیازهای معنوی از دیدگاه اسلام و تناظر آن با نیازهای مازلو». مطالعات اسلام و روان‌شناسی، شماره ۱، صص ۸۷۱۱۶
صاعدی، احمدرضا، و فرزانه حاجی قاسمی.(1397).  «بررسی جنبه روان‌شناختی شخصیت در "شازده احتجاب" اثر هوشنگ گلشیری و "ما تبقی لکم" اثر غسان کنفانی». پژوهش‌های تطبیقی زبان و ادبیات ملل، شماره ۱۱، صص ۳۷۵۶
مظفری، سولماز، و زهرا جلوه بورکی.(1399). «خوانش لاکانی شازده احتجاب». دو فصلنامه ادبیات معاصر ایران، شماره ۳،  صص ۵۷۷۵
 میرمرتضوی، هدیه سادات.(1402). «تحلیل شخصیت خسرو در رمان شازده احتجاب با تکیه بر نظریه‌ی درمان وجودی اروین یالوم». مطالعات میان‌رشته‌ای هنر و علوم انسانی، شماره ۱۶، صص ۱۱۳۴
 
 
 
 
 
منابع انگلیسی
Alexander, Irving E. (1989). Personology: Method and Content in Personality Assessment and Psychobiography. Duke University Press
 Murray, Henry. (1938). Explorations in Personality. Oxford University Press