تحلیل روان‌شناختی شخصیت‌های رمان «جای خالی سُلوچ» بر اساس نظریة روان‌شناسی فردی آلفرد آدلر

نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترای زبان وادبیات فارسی دانشگاه بوعلی سینا همدان

2 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران

چکیده
رمان جای خالی سلوچ اثر محمود دولت‌آبادی با روایت زندگی خانواده‌ای روستایی، زمینه‌ای غنی برای تحلیل روان‌شناختی شخصیت‌ها فراهم می‌کند. این پژوهش به روش روش توصیفی-تحلیلی وبا بهره‌گیری از نظریه روان‌شناسی فردی آلفرد آدلر، به بررسی انگیزه‌ها و رفتارهای شخصیت‌های اصلی داستان می‌پردازد. بر اساس این نظریه، انسان تحت تأثیر احساس حقارت و تلاش برای برتری، سبک زندگی منحصربه‌فردی را شکل می‌دهد. مفاهیمی چون عقدۀ حقارت، برتری‌جویی، علاقۀ اجتماعی، و ترتیب تولد به عنوان چارچوب تحلیلی این مطالعه به کار گرفته شده‌اند. یافته‌های این بررسی حاکی از آن است که مِرگان، عباس، و اَبراو هرکدام نمونه‌هایی بارز از کاربست نظریه آدلر هستند. مِرگان با مسئولیت‌پذیری و فداکاری، تلاش می‌کند تا خانواده را در شرایط سخت حفظ کند که نشان‌دهندۀ علاقۀ اجتماعی بالا و سبک زندگی مبتنی بر همکاری است. در مقابل، عباس به عنوان فرزند اول، با احساس محرومیت و حقارت، به سمت سلطه‌جویی و برتری‌طلبی سوق می‌یابد. اَبراو فرزند دوم نیز، با رقابت‌جویی و تلاش برای جبران کمبودها، مسیر متفاوتی را در پیش می‌گیرد. این پژوهش بر نقش تعیین‌کنندۀ ترتیب تولد، تجارب کودکی، و روابط خانوادگی در شکل‌گیری شخصیت تأکید می‌کند و نشان می‌دهد که چگونه این عوامل بر تصمیم‌گیری‌ها و سرنوشت افراد تأثیر می‌گذارند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله English

Psychological Analysis of the Characters in the Novel "Missing Soluch" Based on Alfred Adler's Theory of Individual Psychology

نویسندگان English

zohreh shahrokhi 1
Mohammmad Taheri 2
1 PhD student in Persian Language and Literature, Bu-Ali Sina University, Hamedan
2 Associate Professor, Department of Persian Language and Literature, Faculty of Humanities, Bu-Ali Sina University, Hamedan, Iran
چکیده English

Mahnoud Dowlatabadi’s novel Missing Soluch, which narrates the life of a rural family, provides a rich ground for the psychological analysis of its characters. This research, using a descriptive-analytical method and drawing on Alfred Adler’s Individual Psychology theory, examines the motivations and behaviors of the story’s main characters. According to this theory, humans are influenced by feelings of inferiority and the striving for superiority, shaping a unique lifestyle. Concepts such as the inferiority complex, striving for superiority, social interest, and birth order serve as the analytical framework of this study.

The findings indicate that Mergan, Abbas, and Abrau are prominent examples of Adler’s theory in practice. Mergan, with her sense of responsibility and self-sacrifice, strives to keep the family together under harsh conditions, reflecting high social interest and a cooperative lifestyle. In contrast, Abbas, as the firstborn, driven by feelings of deprivation and inferiority, leans toward dominance and superiority-seeking. Abrau, the second-born, takes a different path, marked by competitiveness and efforts to compensate for his shortcomings.

This study highlights the decisive role of birth order, childhood experiences, and family relationships in personality formation and demonstrates how these factors influence decision-making and individual destinies.

کلیدواژه‌ها English

Alfred Adler
Missing Soluch
character analysis
inferiority complex
birth order
آدلر، آلفرد .(۱۳۷۹). شناخت طبیعت انسان. ترجمة طاهره جواهرساز، تهران: رشد.
آدلر، آلفرد .(۱۴۰۲). فهم زندگی، ترجمة زهرا آزادفر (چاپ چهارم). تهران: لگا.
پاینده، حسین.(۱۴۰۱). نظریه و نقد ادبی: درس‌نامه‌ای میان‌رشته‌ای، تهران: سمت.
دولت‌آبادی، محمود.(۱۳۸۲). جای خالی سلوچ، تهران: چشمه.
راتنر، جوزف .(۱۳۹۰). روان‌شناسی فردی، ترجمة حسن زمانی شرفشاهی، تهران: پیک بهار.
راس، آلن.(۱۳۷۳). روان‌شناسی شخصیت: نظریه‌ها و فرآیندها،ترجمة سیاوش جمال‌فر، تهران: بعثت.
شاملو، سعید.(1387).مکتب ها و نظریه‌ها در روان شناسی شخصیت، تهران: رشد.
شولتز، دوان پی؛ شولتز، سیدنی آلن.(۱۴۰۳). نظریه‌های شخصیت، ترجمة یحیی سیدمحمدی . تهران: ویرایش.
منصور، محمود.(۱۳۶۹). احساس کهتری. تهران: دانشگاه تهران.
مقاله
آراسته، حمیده؛ چگینی، اشرف؛ قوجه‌زاده، علیرضا (۱۴۰۳). واکاوی رویکرد جامعه‌شناختی لوسین گلدمن و روان‌شناسی شخصیت آلفرد آدلر در رمان سووشون سیمین دانشور. علوم روان‌شناختی، ۲۳(۱۳۴)، ۴۸۵-۵۰۲.
 
ابراهیمی، سید رضا (۱۳89). مقایسه تطبیقی شخصیت پردازی و درون مایه در دو رمان جای خالی سلوچ و خوشه‌های خشم. فصلنامه تخصصی زبان و ادب فارسی - دانشگاه آزاد اسلامی واحد سنندج، ۱(۲)، ۱-۱۸.
پلوئی، الهه؛ احمدسلطانی، منیره؛ همایون‌سپهر، محمد .(۱۳۹۹). «شخصیت‌پردازی و نمادشناسی ادبیات داستانی معاصر فارسی با تأکید بر داستان جای خالی سلوچ» مطالعات هنر اسلامی، شماره39، صص۱۱۲-۱۲۵.
حیات داوودی، فاطمه؛ حسن زاده نیری، محمدحسن و آبشیرینی، اسد. (۱۴۰۲). «نقد و تحلیل اکوسایکولوژی در رمان جای خالی سلوچ محمود دولت آبادی با نگاهی به نظریة ساختار شخصیّت فروید»  زبان و ادب فارسی، شماره247،صص ۲۱۷-۲۳۵.
صادقی، زهرا؛ گندمی، نسترن .(۱۳۹۷). «بررسی تطبیقی شخصیت‌پردازی زن در جای خالی سلوچ و بدایة و نهایه» مطالعات ادبیات تطبیقی، شماره46، صص۱۰۱-۱۲۸.
ظاهری عبده‌وند، ابراهیم .(۱۳۹۸). «تحلیل شخصیت در زمان جای خالی سلوچ بر اساس نظریه تکالیف سوگ وردن»، ادبیات و پژوهشهای میان‌رشته‌ای، شماره2، صص ۱۴۱-۱۷۶.
فرگوسن، ایوا درایکورس.(۱۳۹۸). نظریه‌های تحلیل روان: مقدمات روان‌شناسی آدلر، ترجمة سعید خداوردیان (چاپ دوم)، تهران: پندار تابان.
مزیدی، پروین؛ یوسف فام، عالیه و حسینایی، علی. (۱۴۰۳). «تحلیل عواطف در داستان های محمود دولت آبادی (رمان جای خالی سلوچ و داستان های کوتاه)»، پژوهشنامه ادب غنایی، شماره42، ۱۹۷-۲۱۶.
نجفی، زهره؛ سیدی، پروانه .(۱۴۰۱). «بررسی شخصیت‌های منظومه شیرین و فرهاد وحشی بافقی بر اساس نظریه آلفرد آدلر»، پژوهشنامه ادب غنایی، شماره38، صص ۳۲۵-۳۵۴.
نصر اصفهانی، محمدرضا؛ شمعی، میلاد. (۱۳۹۶). «تحلیل عنصر شخصیت در رمان جای خالی سلوچ اثر محمود دولت‌آبادی»، مجلة زبان و ادبیات فارسی،شماره9، ۱۵۳-۱۷۶.
نصر اصفهانی، محمدرضا؛ شمعی، میلاد.(1388)نقد جامعه‌شناختی رمان «جای خالی سلوچ» اثر محمود دولت آبادی»، مجلة جامعه‌شناسی کاربردی دانشگاه اصفهان، شماره4، 151-168.
وردی پسندی، زیبا.(۱۳۹۶). «بررسی شخصیت در رمان جای خالی سلوچ»، ماهنامه پژوهش ملل، شماره23، ۱۲۷-۱۴۰.
یوردخانی، مهسا.(1391). «نقد جامعه‌شناختی اصلاحات ارضی در رمان جای خالی سلوچ»، مجله زبان و ادبیات فارسی، شماره4، صص103-128.