بررسی موسیقی در غزل دهۀ نود بر اساس شعر شاعران گمنام

نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسندگان

1 عضو هیات علمی دانشگاه تهران

2 دانشگاه تهران

چکیده
چکیده:
موسیقی یکی از عوامل تشخص زبان شاعرانه است که دو ساحت درونی و بیرونی را در برمی‌گیرد. ساحت بیرونی موسیقی یعنی وزن عروضی، قافیه و ردیف در شعر معاصر و با ظهور غزلسرایانی چون سیمین بهبهانی و حسین منزوی دستخوش تحولاتی شد. این تحولات تا کنون ادامه یافته و پس از عبور از فراز و فرودها، به ثباتی نسبی در سالهای آخر سدۀ چهارده رسیده است. تحلیل و بررسی موسیقی در غزل شاعران دهۀ نود، به ویژه شاعران گمنام، نتایج قابل توجهی به دست می‌دهد که موضوع و هدف اصلی این پژوهش قرار گرفته است. برای این منظور از روش تحقیق کتابخانه‌ای استفاده و موسیقی غزلها بررسی است.
بررسی وزن‌های عروضی و بسامد کاربرد آنها، شیوۀ به کارگیری قافیه، قافیۀ میانی، ردیف و انواع آن، استفاده از ردیف‌های تازه و دشوار، خروج از وزن و قافیه و ردیف و نقاط ضعف و قوت در موسیقی غزل این دوره، مواردیست که در این پژوهش بدانها پرداخته شده است.
نتایج این تحقیق نشان می‌دهد که علیرغم طبع‌آزمایی شاعران دهۀ نود در اوزان ابداعی، اوزان سنتی و کهن در مقایسه با اوزان نو همچنان از اقبال بیشتری برخوردارند. وزن‌هایی که نرمش و موسیقایی کمتری دارند طی این سالها از قلمرو غزل فارسی حذف شدند و از میان اوزان ابداعی نیز آنها که تغییراتی جزئی در اوزان کهن ایجاد کرده‌اند، پایدار مانده‌اند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله English

Music Analysis in sonnet Poetry of the 1990s Based on the Poems of Anonymous and Lesser-known Poets

نویسندگان English

omid majd 1
zahra hedayatimatin 2
1 Member of the faculty of Tehran University
2 Master's degree in Persian language and literature, University of Tehran
چکیده English

Music is one of the factors that characterize poetic language, which includes two internal and external aspects. The external aspect of music, namely prosodic meter, rhyme, and radif, underwent changes in contemporary poetry with the emergence of ghazal writers such as Simin Behbahani and Hossein Manzavi. These changes have continued until now and, after going through ups and downs, reached relative stability in the last years of the fourteenth century. The analysis and study of music in the ghazals of the poets of the nineties, especially the anonymous poets, yields significant results, which is the main subject and goal of this research. For this purpose, the library research method is used and the music of the ghazals is studied.
The study of prosodic meters and the frequency of their use, the method of using rhyme, mid-rhyme, radif and its types, the use of new and difficult radifs, departure from meter, rhyme, and radif, and the strengths and weaknesses in the music of ghazals of this period are the issues that have been addressed in this research.
The results of this study show that despite the experimentation of poets in innovative meters in the 1990s, traditional and ancient meters continue to be more popular than new meters. Meters that are less flexible and musical have been eliminated from the realm of Persian ghazals over the years, and among the innovative meters, those that have made minor changes to the ancient meters have remained stable.

کلیدواژه‌ها English

sonnet
1990s
music
poetry rhythm
anonymous poets
آرام، مریم (1396)؛ نی‌زن، چاپ اول، تهران: فصل پنجم.
ابراهیمی، کامران (1400)؛ عاشق اگر باشی، چاپ اول، تهران: نشر امتیاز.
افخمی‌ ستوده، حنیف (1400)؛ باید برای خود پدری دست و پا کنم، چاپ اول، تهران: شالگردن.
اکبری، ملیحه (1398)؛ میخواستم شاعر شوم اما غذایم سوخت، چاپ اول، تهران: آنیما.
اکبرزاده، امیر (1400)؛ ظهر علی الطّلوع، چاپ دوم، تهران: کتابستان معرفت.
انصاری، بهمن (1398)؛ کرگدنیسم، چاپ اول، تهران: آرون.
بنااسماعیلی، فرزانه (1400)، ابرهای بی‌تاریخ، چاپ اول، تهران: هنر رسانه اردی‌بهشت.
بهمنی، محمدرسول (1398)؛ خواب‌زدگی، چاپ اول: تهران: آنیما.
بهمنی، محمدعلی (1386)؛ جسمم غزل است اما: روحم همه نیمایی‌ست، چاپ اول، تهران: تکا.
پارساخو، علی (1400)؛ مأخوذ به حیا، تهران: نظری.
تاج محمدی، سعید (1400)؛ دقایق، چاپ اول، تهران: مؤسسه فرهنگی هنری شهرستان ادب.
ترسا، فاطمه (1399)؛ حریم خصوصی، چاپ اول، تهران: فصل پنجم.
جبارپور ماسوله، ساجده (1397)؛ مؤنث، چاپ دوم، تهران، نشر نزدیکتر.
جعفری آذرمانی، مریم (1397)؛ الف، تشریح، چاپ اول، تهران: فصل پنجم.
جعفری آذرمانی، مریم (1397)؛ب،  تو رها باش و دوست داشته باش، تهران: فصل پنجم.
جعفری آذرمانی، مریم (1398) زنان دل‌شده، چاپ اول، تهران: تمدن علمی.
جعفری آذرمانی، مریم (1396)؛ نواحی، چاپ اول، تهران: فصل پنجم.
جهاندار، مهدی (1399)؛ مرتد، چاپ اول، تهران، مؤسسه فرهنگی هنری شهرستان ادب.
حافظ، شمس الدین (1390)، دیوان، سید ابوالقاسم انجوی شیرازی، تهران: بدرقۀ جاویدان.
حسن‌پور آلاشتی، حسین (1384)، طرز تازه/ سبک‌شناسی غزل سبک هندی، چاپ اول، تهران: انتشارات سخن.
حسین پور چافی، علی (1390)؛ جریانهای شعری معاصر فارسی از کودتا (1332) تا انقلاب (1357)، چاپ سوم، تهران: امیرکبیر.
حیدری قیری، سجاد (1399)؛ مانیا، چاپ اول، تهران: فصل پنجم.
خانلری، پرویز (1361)؛ وزن شعر فارسی، چاپ دوم، تهران: توس.
خان‌محمدی، محمدمهدی (1398)؛ هیاهو، چاپ اول، تهران: مؤسسه فرهنگی هنری شهرستان ادب.
خرسندی، مجتبی (1399)؛ نقطه ضعف، چاپ اول، تهران: امتیاز.
خلجی، حسن (1399)؛ سبز روشن، چاپ اول، کرج: شانی.
درویش‌زاده، محمدمهدی (1399)؛ کعبه دیوارهای خانه‌ی توست، چاپ اول، تهران: فصل پنجم.
دهقانی، میترا سادات (1400)؛ هنوز باران است، چاپ اول: تهران، مؤسسه فرهنگی هنری شهرستان ادب.
ذوالفقاری، سید علیرضا (1400)؛ آخرین روزهای قرن، چاپ اول، تهران: ایهام.
رسول‌زاده، ریحانه (1399)؛ هنوز، چاپ اول، تهران: نزدیکتر.
رسولی مقدم، رحمت الله (1397)؛ زیر انگشتهای تشریح، چاپ اول، تهران: ایهام.
رسولی مقدم، رحمت الله (1398)؛ زاویه، چاپ اول، تهران: ایهام.
روزبه، محمد رضا (1379)؛ سیر تحول در غزل فارسی از مشروطه تا انقلاب اسلامی، چاپ اول، تهران: انتشارات روزنه.
سامانی، سجاد (1397)؛ سالیان، چاپ چهارم، تهران: سوره مهر.
سبزوار قهفرخی، آرزو (1399)؛ لب‌کوک، چاپ اول، تهران: ایهام.
سلمانی، محمد (1396)؛الف، من اگر قاطی کنم، چاپ اول، تهران: فصل پنجم.
سلمانی، محمد (1396)؛ب، میخواهمت ای خواستۀ غیرحضوری، چاپ دوم، تهران: نیماژ.
سیفی، آرش (1398)؛ رقصیدن با چند جذامی‌ چاق، چاپ اول، کرج: آثار برتر.
شالبافان، رضا (1400)؛ عیلام بعد از حمله آشور بانیپال، چاپ اول، تهران،‌ترنجستان.
شفیعی کدکنی، محمدرضا (1368)؛ موسیقی شعر، چاپ دهم، تهران: نشر آگه.
شکراللهی، سید علی (1397)؛ ضم، چاپ دوم، تهران: نزدیکتر.
شکربیگی، حسین (1398)؛ مصر و شکر،چاپ اول، تهران: سیب سرخ.
شمیسا، سیروس (1386)؛ سیر غزل در شعر فارسی، چاپ دوم، تهران: علم.
شمیسا، سیروس (1373)؛ فرهنگ تلمیحات، چاپ چهارم، تهران: فردوس.
شهبازی، میلاد (1399)؛ خروج، چاپ اول، تهران: فصل پنجم.
صفا، حسین (1399)؛ منجنیق، چاپ اول، تهران: نیماژ.
صفوی، کورش (1390)؛ از زبان شناسی به ادبیات، ج1 و 2، تهران: سوره مهر.
طبیب‌زاده، رضا (1397)؛ گریه بیدارمان نکرده هنوز، چاپ اول، تهران: آنیما.
طریقی، غلامرضا (1400)؛ شلتاق، چاپ اول، تهران: چشمه.
عباسلو، مژگان (1396)؛ هم‌قفسان، چاپ اول، تهران: مؤسسه فرهنگی هنری شهرستان ادب.
عسکری، راضیه (1396)؛ سیب سرخی که...، چاپ اول، تهران: فصل پنجم.
علیزاده، زهرا (1399)، سمت مینوها، چاپ اول، تهران: فصل پنجم.
عیسی بیکی، علی (1399)؛ تن، چاپ اول، تهران: فصل پنجم.
فاضلی شهربابکی، افسر (1396)؛ چکاد ، چاپ اول، تهران: فصل پنجم.
فرجی، مهدی (1397)؛ حوت، چاپ دوم، تهران: فصل پنجم.
فرمانی، مرضیه (1396)؛ شرحه، چاپ اول، تهران: فصل پنجم.
قدیانی، شادی (1400)، صفر و صد، چاپ اول، تهران، شالگردن.
قنبرزاده، اکبر (1398)؛ قار، چاپ اول، تهران: ایهام.
قنبرلو، یاسر(1399)؛ بیمار بعدی، چاپ پنجم، تهران: نیماژ.
کاکایی، عبدالجبار (1373)؛ تأملی در سیر غزل، مجلۀ شعر، اسفند 1373، شمارۀ 17، صص24-25.
کاشی، محمد (1399)؛ تن تو خط بریل است، چاپ اول، تهران: فصل پنجم.
کریمی‌ عباسی، عباس(1398)؛ با بنجامین باتن وسط حوضی از غزل، چاپ اول، تهران: نشر علم.
مبشر، سعید (1399)؛ کوبه، چاپ اول، تهران: ایهام.
مجد، امید (1401)؛ فرضیه‌ای تازه درباره مهم‌ترین عوامل تاثیرگذار بر متون ادبی (ویژگیهای شاهکارها)، پژوهش‌نامۀ نقد ادبی و بلاغت، دوره 11، شمارۀ 4، صص 28، 45-62.
محمدتقی، مهدی (1397)؛ ایستگاه بعد میدان آزادی، چاپ اول، تهران: نزدیکتر.
محمدعلی بیگی، علیرضا (1400)؛ طیران، چاپ اول: تهران، مؤسسه فرهنگی هنری شهرستان ادب.
مرادی، نازنین (1400)، نام تو را بر هر خیابان میگذارم، چاپ اول، تهران: فصل پنجم.
مستشار نظامی، نغمه(1397)؛ چمدانت چقدر جا دارد، چاپ اول، تهران: مؤسسه فرهنگی هنری شهرستان ادب.
ملکیان، محمدحسین (1396)؛ بدبیاری، چاپ اول، تهران: نشر نزدیکتر.
ملکیان، محمدحسین (1398)؛ تفسیر آه، مشهد: انتشارات آستان قدس رضوی.
موسوی، راضیه (1398)؛ تاریخ را قضاوت مردان نوشته است،چاپ اول، تهران: نصیرا.
موسوی، راضیه (1399)؛ تشنه‌ای و کویر در خانه است!، چاپ اول، تهران: نصیرا.
موسوی، راضیه (1397)؛ سی سال زن بودن جهانم را عوض کرد، چاپ اول، تهران: آنیما.
موسوی، سید مهدی (1397)؛ دلقک بازی جلوی جوخه اعدام، چاپ دوم: نشر سایه‌ها.
میرآقایی، مهدی (1396)؛ خارج از بحث ،چاپ دوم، کاشان: ادبستان نوین.
میرآقایی، مهدی (1400)؛ عشق به زبان مادری، چاپ اول، کاشان: ادبستان نوین.
میرزا رسول‌زاده، مهدی (1400)؛ شعر نان نمیشودچاپ اول، تهران: کتاب بهار.
میرزایی، محمدسعید (1396)؛ فرجام، چاپ اول، تهران: چشمه.
نقیب، سیدعلی(1399)؛ تشرّف، چاپ اول، تهران: فصل پنجم.
نوروزی، امین (1399)؛ خیابان خیال، چاپ اول، تهران: فصل پنجم.
هاشمی، زهرا (1398)؛ و عصر نیمه‌ی اردیبهشت یک زن بود، چاپ اول، تهران: آنیما.