تحلیل ترانه‌های دهة نود با رویکرد نظریة تحلیل گفتمان؛ مطالعه موردی مجموعه شعر خانة ‌ترانه

نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترای زبان و ادبیات فارسی دانشگاه ارومیه

2 استاد گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه ارومیه

10.30465/copl.2025.50621.4224
چکیده
با گذشت یک قرن افت و خیز در ترانة‌ معاصر ایران، امروز می‌‌توان سیر دگردیسی آن را در واپسین دهة آن، دهة نود، با رویکردی تحلیلی مطالعه کرد و مجموعه شعر «خانة ترانه» با آثار بیش از پنجاه ترانه‌سرای دهه نود این امکان را تا حدودی فراهم آورده‌است. نظریة تحلیل گفتمان در این مقاله به بررسی نقش و کارکرد اجتماعی، سیاسی، فرهنگی، هنری و فلسفی ژانر ترانه و نیز حقیقت ماهوی آن در عصر پسامدرنیته می‌پردازد؛ چراکه نظریه گفتمان می‌تواند یکی از نمودهای عصر پسامدرنیسم و دورة گذار از ماهیت واقعیت‌ تک بُعدی ابژه‌ها در زندگی اجتماعی امروز باشد. این‌ جستار، ترانه‌های دهة نود را به عنوان یکی از نمودهای فراگیر فرهنگی ارزیابی کرده‌ و به یافته‌هایی ذیل موضوعاتی چون: تاریخ ترانه، عشق، زبان و نیز ممنوعیت دست یافته‌است. طبق نتایج این پژوهش، ترانه‌های دهة نود در یک ساز و کار مدرنیستی و پسامدرنیستی تحت تأثیر دو عامل ایدئولوژی و قدرت از یک هژمونی فکری و فلسفی پیروی می‌کنند که به نوعی منجر به خلق گفتمان تازه‌ای در این حوزه شده‌است. گفتمانی که در لایه‌های زیرینش از تأثیر مسائلی چون: تکنولوژی، سیاست، فرهنگ، علایق و سلایق جوانان، اتوریتة مافیای صنعت موسیقی، برخورد سلبی رادیو و تلویزیون ملی و... خبر می‌دهد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Analysis of songs from the nineties with a discourse analysis theory approach; case study of the poetry collection Khane Taraneh

نویسندگان English

mohammad sayyedi 1
fatemeh modarresi 2
1 Ph.D student in Persian Language and Literature, Urmia University
2 Professor of Persian Language and Literature department , Urmia University
چکیده English

After a century of changes and developments in contemporary Iranian song, today it is possible to study its evolution in its last movement, the song of the nineties, with an analytical approach. the poetry collection "Khane Taraneh" includes works by more than fifty songwriters of this decade, which has made such research possible, using the approach of discourse analysis theory, examines the social, political, cultural, artistic and philosophical role and function of the song genre and discovers its existential truth in the postmodern era; because the theory of discourse analysis can be one of the signs of the postmodern era and the period of moving beyond the one-dimensional reality of objects in today's social life. this essay examines the songs of this decade as one of the general manifestations of cultural and social action and has reached the following findings on topics such as: history of songs, love, language and prohibition. according to the results of this research, the songs of the nineties, in a modernist and postmodernist mechanism, under the influence of two factors: ideology and power in society, follow an intellectual and philosophical hegemony that has led to the creation of a new discourse in this art. a discourse that, in the deep layers of its investigation, shows the impact of issues such as: technology, politics, culture, the interests and tastes of youth, the authority of the music industry mafia, the negative attitude of national radio and television, etc.

کلیدواژه‌ها English

Song
Music
Nineties
Philosophy
Art
Discourse
احمدپناهی«پناهی سمنانی»، محمد. (1383). ترانه و ترانه‌سرایی در ایران؛ سیری در ترانه‌های ملی ایران. دوم. تهران: سروش.
احمدی، بابک (1391)، ساختار و تأویل متن، چهاردهم، تهران‌: نشر مرکز.
ایوبی، مهدی. (1396). مجموعه ترانة: خانة ترانه. اول. تهران: فصل ‌پنجم.
اُگریدی، ویلیام. دابرولسکی، مایکل. آرنف، مارک (1389)، در آمدی بر زبانشناسی معاصر، ترجمه علی درزی، سوم، تهران: سمت.
باومن، زیگمونت (1384). اشارت‌های پست مدرنیته. ترجمه حسن چاوشیان. تهران: ققنوس.
برنز، اریک. (1382). میشل فوکو. ترجمة بابک احمدی. دوم. تهران: نشر ماهی.
بدیعی، نادره. (1354). تاریخچه‌ای بر ادبیات آهنگین ایران. تهران: روشنفکران.
تاجیک، محمدرضا (1383). گفتمان، پادگفتمان و سیاست. تهران: موسسه تحقیقات و توسعه علوم انسانی.
حسینی، سید مجید؛ فرزانه، احسان. (1397). هژمونی گفتمان شعر مأیوس در دهۀ هشتاد؛ مطالعۀ موردی اشعار علیرضا آذر. فصلنامۀ تحقیقات فرهنگی ایران. زمستان. 44.  113-139.
حقیقی، شاهرخ (1379)، گذار از مدرنیته، نیچه، فوکو، لیوتار، دریدا، تهران: آگه.
خالقی، روح‌الله (1392)، سرگذشت موسیقی ایران، تهران: نشر صفی علیشاه.
زرقانی، مهدی. (1383). چشم انداز شعر معاصر. اول. تهران: ثالث.
شفیعی کدکنی، محمدرضا. (1368). موسیقی شعر. دوم. تهران: آگه.
فرکلاف، نورمن. (1379). تحلیل انتقادی گفتمان، ترجمة فاطمه شایسته پیران و دیگران، تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه‌ها.
فوکو، میشل (1380). نظم گفتار. ترجمة باقر پرهام. تهران‌: آگه.
فوکو، میشل. (1390) . تئاتر فلسفه، ترجمه نیکو سرخوش و افشین جهان‌دیده، تهران : نشر نی.
فوکو، میشل. (1392) . دیرینه‌شناسی دانش، ترجمه نیکو سرخوش و افشین جهان‌دیده، تهران: نشر نی.
قلی‌پور،حسین. آزادی، روزبه (1396). زبان شناسی ترانه، تهران: ایجاز.
کاظمی‌، بهمن. (1380). هویت ملی در ترانه‌های اقوام ایرانی. اول. تهران: موسسۀ مطالعات ملی.
کریمی‌، سعید. (1393). مبانی ترانه‌سرایی. دوم. تهران: فصل پنجم. 
کلانتری، عبدالحسین (1391)،گفتمان از سه منظر زبان‌شناختی، فلسفی و جامعه‌شناختی، تهران: جامعه‌شناسان.
مدرسی، فاطمه. (1395). فرهنگ توصیفی نقد و نظریه‌های ادبی. دوم. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
موسوی میرکلایی، مهدی؛ مهرکی، ایرج. (1398). تحلیل و بررسی ترانه معاصر فارسی. نشریه مطالعات زبان و ادبیات غنایی. زمستان. سال نهم. 33. 71-80.
میلز، سارا (1392). میشل فوکو. ترجمة مرتضی نوری. دوم. تهران: نشر مرکز.
ون‌دایک، تئون ای. (1382). مطالعاتی در تحلیل گفتمان، ترجمة پیروز ایزدی و همکاران، تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه‌ها. 
هال، استوارت. (1386). غرب و بقیه‌؛ گفتمان و قدرت. ترجمة محمود متحد. تهران: آگه.  
هدایت، صادق. (1395). فرهنگ عامیانه مردم ایران. هفتم. تهران: چشمه.
هوارث، دیوید. (1377). نظریة گفتمان، ترجمة سید علی‌اصغر سلطانی، فصلنامه علوم سیاسی، سال اول، شماره دوم، 156-183.
هوراکس، کریس. (1391). فوکو، قدم اول، ترجمة پیام یزدانجو، تهران: پردیس دانش.
یحیایی ایله‌ای، احمد. (1390). تحلیل گفتمان چیست، نشریة تخصصی تحقیقات روابط عمومی‌. سال دهم، شمارة 60. 58-64.