بازخوانی بیست و هفت‌قطعه از سروده‌های عالمتاج قائم‌مقامی از منظر حقوق زنانه و بازیابی نقش راستین همسرش علی‌مرادخان بختیاری

نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسنده

هیئت علمی گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکدهٔ علوم انسانی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران.

چکیده
عالمتاج قائم‌مقامی، شاعری از خاندان قائم مقام فراهانی در دوره‌ی مشروطه بود و آموزش و پرورش ابتدایی‌اش در خانه‌ی پدری سر و سامان داده شد. او در شانزده‌سالگی به ازدواج مردی‌چهل‌ساله از مردان جنگ‌جوی بختیاری درآمد. هرچه این‌مرد دل در گرو مبارزه و جنگ‌جویی و شکار و حماسه و کوهستان داشت، عالمتاج دل در گرو هنر و ادبیات و رمانتیسمی داشت که از گوهر ذاتی‌اش می‌جوشید. این‌اختلاف شخصیّت، به نزاع خانوادگی و سرانجام به جدایی منجر گردید. این‌زن و شوهر، هردو در تاریخ و ادبیات دوره‌ی مشروطه، دارای اهمیّت‌های قابل توجهی بوده‌اند که به نظر نگارنده‌ی این‌مقاله، آن‌اهمیّت چنان که باید، برجسته نشده و در معرض نگاه تاریخ‌دانان و منتقدان ادبیات؛ به ویژه ادبیات بیداری زنان، واقع نشده است. نویسنده‌ی این‌مقاله، با روش تحلیل تاریخ و تحلیل محتوای شعر عالمتاج که به ژاله تخلص جسته، نقش هردوشخصیّت را در دوره‌ی مشروطه، چه از نظر تاریخی و چه از نظر ادبی، بسیار قابل توجه دیده و برای اثبات ادعای خویش، به بازخوانی سروده‌های ژاله، رو آورده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله English

Rereading Twenty-Seven Pieces of Alamtaj Ghaem-Maqami's Poems from the Perspective of Women's Rights and Recovering the True Role of Her

نویسنده English

Ali Mohammadi
Faculty of Persian Language and Literature, Faculty of Humanities, Bu-Ali Sina University, Hamedan, Iran.
چکیده English

Alamtaj Qaim Maqami was a poet from the Qaim Maqam Farahani family during the constitutional period, and his primary education was organized in his father's house. At the age of sixteen, she got married to a forty-year-old man from Bakhtiari's fighting men. As much as this man had his heart in fighting, warfare, hunting, epics and mountains, Alamtaj had his heart in art, literature and romanticism that was boiling from his inherent gem. This personality difference led to a family quarrel and finally to separation. This husband and wife, both in the history and literature of the constitutional period, have had significant importance, which in the opinion of the author of this article, that importance has not been highlighted as it should and exposed to the gaze of historians and literary critics; Especially the literature of women's awakening has not happened. The author of this article, with the method of historical analysis and analysis of the content of Alamtaj's poem attributed to Jaleh, found the role of both personalities in the constitutional period, both from the historical and literary point of view, very significant and to prove his claim, by rereading Jaleh's poems, has turned.

کلیدواژه‌ها English

Ali Murad khan‌‌‌
Alamtaj
constitutional
women
constitutional literature
منابع و مآخذ
آبراهامیان، یراوند. (۱۳۷۷). ایران بین دوانقلاب، ترجمۀ احمدگل‌محمدی و محمدابراهیم فتاحی تهران: انتشارات نی، چ یازدهم.
آدمیت، فریدون. (۱۳۶۲). مقالات تاریخی، تهران: انتشارات دماوند، چ دوم.
اعتمادالسّلطنه، محمدحسن‌خان، مرآت‌البلدان، تهران: انتشارات دانشگاه تهران، چ یکم.
افسر بختیاری، داراب. (۱۳۷۷). کلوس دم برف (نقد و نگاهی به سروده‌های افسر بختیاری)، به کوشش علی محمدی، تهران: انتشارات معین، چ یکم.
ایرج‌میرزا، جلال‌الممالک. (۱۳۵۱). دیوان، تهران: انتشارات کتاب‌خانۀ مظفری، چ یکم.
پژمان بختیاری، حسین. (۱۳۴۹). کویر اندیشه، تهران: انتشارات ابن سینا، چ یکم.
---، --- (1368). دیوان، تهران: انتشارات پارسا، چ یکم.
پولاک، یاکوب ادوارد. (۱۳۶۸). سفرنامۀ پولاک (ایران و ایرانیان)، ترجمۀ کیکاووس جهانداری، تهران: انتشارات شرکت سهامی خوارزمی، چ دوم.
حافظ، شمس‌الدین محمد. (۱۳۸۵). حافظ به سعی سایه، به کوشش هوشنگ ابتهاج، تهران: انتشارات کارنامه، چ دوازدهم.
دانش‌ورعلوی، نورالله. (۱۳۳۵). تاریخ مشروطه، جنبش وطن‌پرستان اصفهان و بختیاری، به کوشش حسین سعادت‌نوری، تهران: انتشارات کتاب‌خانۀ‌ دانش، چ یکم.
ژاله قائم‌مقامی، عالمتاج. (۱۳۴۵). دیوان، به کوشش حسین پژمان بختیاری، تهران: انتشارات خواجه، چ یکم.
---، ---.  دیوان، به کوشش پولاد فرخزاد، تهران: انتشارات ما، چ یکم.
ساناساریان، الیز. (۱۳۸۴). جنبش حقوق زنان در ایران (طغیان، افول و سرکوب از ۱۲۸۰ تا انقلاب ۵۷)، ترجمۀ نوشین احمدی خراسانی، تهران: انتشارات اختران، چ یکم.
سرداراسعد بختیاری، جعفرقلی‌خان سردار بهادر. (۱۳۹۲). خاطرات، به کوشش ایرج افشار، تهران: انتشارات اساطیر، چ یکم.
شمیم، علی‌اصغر. (۱۳۷۹). ایران در دورۀ سلطنت قاجار، تهران: انتشارات مدبر، چ هشتم.
عظیمی‌نژادان، شبنم. (۱۳۸۴). زن معمار جامعۀ مردسالار (ده‌گفت‌وگو با ده‌‌تن از نویسندگان و منتقدان کشور)، تهران: انتشارات اختران، چ یکم.
عمان سامانی، میرزانورالله. (۱۳۷۰). گنجینة‌الاسرار، به کوشش محمدعلی مجاهدی، چ یکم.
فوران، جان. (۱۳۷۸). مقاومت شکنندۀ تاریخ تحولات اجتماعی ایران (از سال ۱۵۰۰ میلادی تا انقلاب)، ترجمۀ احمد تدین، تهران: انتشارات رسا، چ دوم.
کراچی، روح‌انگیز. (1390). هشت رساله در بیان احوال زنان، تهران: انتشارات پژوهش‌گاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، چ یکم.
کسروی، احمد. (۱۳۸۴). تاریخ مشروطۀ ایران، تهران: انتشارات نگاه، چ دوم.
محمدی، علی. (۱۳۷۷). کلوس دم برف (نقد و نگاهی به سروده‌های افسر بختیاری)، تهران: انتشارات معین، چ یکم.
---، ---. (1396).  سرو رشید (یادنامۀ غلامرضا رشیدیاسمی)، به‌کوشش ابراهیم رحیمی زنگنه و سهیل یاری گلدره، مقالۀ «گفتار و گفتمان عاطفه در شعر فارسی»، تهران: انتشارات دیباچه، چ یکم.
مشیرسلیمی، علی‌اکبر. (۱۳۳۵). زنان سخن‌ور، تهران: انتشارات علمی، چ یکم.
مکبن‌رز، الیزابت. (۱۳۷۳). با من به سرزمین بختیاری بیایید، ترجمۀ مهراب امیری، تهران: انتشارات آنزان، چ یکم.
ملک‌الشعرای بهار، محمدتقی. (۱۳۸۱). دیوان، تهران: انتشارات علم، چ یکم.
ملک‌زاده، مهدی. (۱۳۷۳). تاریخ انقلاب مشروطۀ ایران، جلد چهارم و پنجم، تهران: انتشارات علمی، چ چهارم.
ناهید، عبدالحسین. (۱۳۶۰). زنان ایران در جنبش مشروطه، ‌تبریز: انتشارات احیاء، چ یکم.
وولف، ویرجینیا. (۱۳۸۴). اتاقی از آن خود، ترجمۀ صفورا نوربخش، تهران: انتشارات نیلوفر، چ چهارم.
یوسفی، غلام‌حسین. (۱۳۸۳). چشمۀ روشن، تهران: انتشارات علمی، چ دهم.
مقاله و یایان نامه  
رزازی‌فر، افسر. (۱۳۷۹). «الگوی جامعه‌شناختی‌ هویت ملی در ایران»، مجلۀ مطالعات ملی، شمارۀ ۵، صص 101-133.
سردارظفر بختیاری، خسروخان. (۱۳۵۴). «خاطرات»، مجلۀ وحید، شمارة ۱۸۱، صص ۴۵۱-۴۵۸.
کراچی، روح‌انگیز. (۱۳۸۵). «مشروطه و زنان شاعر»، مجلۀ رودکی، شمارۀ ۲۹، صص ۴۶-۵۲.
گودرزی، حسین. (۱۳۸۳). «هویت ملی در شعر پژمان بختیاری»، مجلۀ مطالعات ملی، شمارۀ ۲۰ تا ۲۲، صص ۱۱۱-۱۳۲.
یوسفی، غلامحسین. (۱۳۸۴). «اولین‌شاعر فمنیست ایران»، مجلۀ حافظ، شمارۀ ۲۱، صص ۸۰-۸۱.