شعر نو: دیالکتیک و معنا نگرشی ساختارگرایانه به شعر نو فارسی

نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسنده

عضو هیأت علمی دانشگاه

10.30465/copl.2025.50630.4222
چکیده
دیالکتیک کلمه‌ای کهن است، که در طول تاریخ و در مباحث مختلف با معانی متفاوت به کار رفته‌است. یکی از معانی دیالکتیک که در جستار حاضر مبنای پژوهش قرار گرفته، فرایندی است، که از سازش اضداد چیز جدیدی پدیدمی‌آید و تجمیع دو نقیض به موجود یا مفهوم سومی دلالت می‌کند. بر این مبنا در جستار پیش رو تعداد پانزده سروده از نیما و شاعران پس از وی بررسی و تحلیل شده است. جامعة نمونة یادشده از میان سروده‌های برجسته‌ای همچون «آی آدم‌ها» و «زمستان» برگزیده شده‌اند، که حتی‌المقدور هم از شاخص‌های شعری قابل تعمیم به اکثر اشعار نو و پسانیمایی برخوردار باشند و هم انواع مختلف اجتماعی، عرفانی و فلسفی به شیوه‌های متفاوت مناظره و منولوگ‌های مختلف را دربربگیرند. بررسی‌ها نشان می‌دهد، سرایندگان، فرایند دیالکتیک را در مقیاسی گسترده برای پیام‌رسانی و معنی‌سازی ثانویة سخن به کار بسته‌اند، هر چند در تلفیق و سازش متضادها، حسب سلیقه و سبک سراینده و اقتضای موضوع سروده، از امکانات زبانی و معنایی متفاوت بهره جسته‌اند. این امر، انواع سروده‌های نو را واجد ریخت و ساختار مشابهی مبتنی بر سه رکنِ تز، آنتی‌تز و سنتز می‌سازد. تأمل خواننده در این ساختار دیالکتیک می‌تواند، ورود وی به ژرف‌ساخت معنایی سروده (سنتز) را از مسیر ترکیب مفهوم‌آفرین و معناسازانة دو رکن بیرونی (تز و آنتی‌تز) تسهیل نماید.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

New poetry: dialectics and meaning A structuralist approach to new Persian poetry Abstract

چکیده English

Dialectic is an old word, which has been used throughout history and in different topics with different meanings. One of the meanings of dialectic, which is the basis of this research, is the process during which the reconciliation of opposites creates a third entity or concept. Based on this, fifteen poems by Nima and the poets after him have been examined and analyzed in the following essay. The mentioned examples have been selected from prominent poems such as "Ai Adamha" and "Zemestan", which have as much as possible poetic indicators that can be generalized to most new poems, and also include different types of social, mystical and philosophical and different styles of dialogues and introverted & extroverted monologues. Studies show that poets have used the dialectic process on a large scale for messaging and secondary meaning of speech. Although, in combining and reconciling the opposites, according to the taste and style of each poet and the necessity of the subject, they have benefited from different linguistic and semantic possibilities. Therefore, all kinds of new poems have found a similar structure based on the three pillars of thesis, antithesis and synthesis. The reader's consideration in this dialectical structure can facilitate their entry into the meaning depth of the poem (synthesis) through the concept-creating and meaning-creating combination of two external pillars (thesis and antithesis).

کلیدواژه‌ها English

dialectic
structure
new poetry
meaning
symbol
اخوان ثالث، مهدی (1371). گزینة اشعار. تهران: مروارید
بانکی، فرزین و گوهری‌پور، مرتضی (1387). «دیالکتیک و معنا». نامة پژوهش فرهنگی، (3)9، 67-88
چمانی، عبدالرسول (1387). «ماهیت دیالکتیک آثار هنری در آرای آگوستین». ماهنامه باغ نظر، (10)5، 17-26
خراسانی، شرف‌الدین(1382). نخستین فیلسوفان یونان. تهران: علمی و فرهنگی
رحیمی، مصطفی (1399). حافظ اندیشه. تهرانک نشر نو
رحیمی، مصطفی (1383). مارکس و سایه‌هایش. تهران: هرمس
سپهری، سهراب (1389). گل باغ دیگر، به اهتمام آناهیتا حسین‌زاده. تهران: اردیبهشت
 سپهری، سهراب (1346). حجم سبز. تهران: سروش. برگرفته از نسخة الکترونیکی سایت www.zoon.ir  
شاملو، احمد (1398). ابراهیم در آتش. تهران: نگاه
شفیعی کدکنی، محمدرضا (1383). آواز باد و باران. تهران: چشمه
شفیعی کدکنی، محمدرضا (1350). در کوچه‌باغ‌های نشابور. تهران: توس
شهبازی، اصغر (1400). «نقد و بررسی زمینه‌های دیالکتیکی غزلیات حافظ». فصلنامه پژوهش‌های ادبی، (71)18، 69-97
فرخزاد، فروغ (1403). ایمان بیارویم به آغاز فصل سرد. برگرفته از نسخة الکترونیکی سایت www.bayanbox.ir
فرخزاد، فروغ (1372). تولدی دیگر. تهران: مروارید
فرهادی، نوازالله (1398). جرعة جان. تهران: میعاد اندیشه
فولکیه، پاؤول(1362). دیالکتیک، ترجمة مصطفی رحیمی. تهران: آگاه
گاتری، دبلیکو(1376). تاریخ فلسفة یونان، ترجمة قوام صفری. تهران: فکر روز
مولوی، جلالالدین محمد (1378). کلیات شمس، به کوشش عزیزالله کاسب. تهران: محمد
 مولوی، جلالالدین محمد (1366). مثنوی معنوی، به اهتمام رینولد نیکلسون. تهران: امیرکبیر
نیری، محمدیوسف و همکاران (1397). «همانندی‌های دیالکتیکی مولانا و هگل». فصلنامه شعرپژوهی، (3)10، 191-214
نیمایوشیج (اسفندیاری)، علی (1389). مجموعه اشعار. تهران: زرین
هگل، گئورگ ویلهلم فردریش (1387). خدایگان و بنده، ترجمة حمید عنایت. تهران: خوارزمی
یاسپرس، کارل (1401). فیلسوفان بزرگ، ترجمة اسدالله مبشری. تهران: نیلوفر
Cruse, D. A. (1995). Lexical Semantics. Cambridge University Press
Hegel, G. W. F. (1977). Phenomenology of Spirit. tr: V. Miller, Oxford and New York, Oxford University Press
 Hegel, G. F. (1971). Spirit of Christianity andIts Fate (‎‎‎EarlyTheological Writings). tr: T. M. Knox, University of Pennsylvania Press
Heraclit Ephesus (1931). Doctrines Philosophasters. tr: Solovine, Maurise. Alcan: Librairie Felix
 Houlgate, S. (2003) Hegel’s Phenomenology of Spirit (The Blackwell Guide to Continental Philosophy). Cornwall: Blackwell Publishing Ltd
Jacobson, R. & Halle, E. (2002). Fundamentals of Language. The Hague:  De Gruyter Mouton
Plato (2013). Phaedrus, tr: B. Jowett. Encyclopedia Britannica, Chicago, IL. www.gutenberg.org
Solomon, R. (1983). In the Spirit of Hegel. New York: Oxford University Press