ادبیات پارسی معاصر

تحلیل اشعار سهراب سپهری بر اساس مکتب متافیزیک انگلستان

نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسندگان

امید وحدانی فر 1
مهدیه دهقان قادر 2

1 دانشیار گروه آموزشی زبان و ادبیّات فارسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه بجنورد، بجنورد، ایران

2 دانشجوی کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی دانشکاه بجنورد

https://doi.org/10.30465/copl.2025.50471.4217
چکیده
سهراب سپهری همواره به عنوان یکی از متبحرترین و خلاقترین شعرای دوران معاصر ادبیات فارسی معرّفی شده است. اشعار این شاعر از احساسات، عرفان پاک و لطیف او سرچشمه میگیرند و در عین لطافت و ظرافت، از درهمتنیدگی خاصی برخوردار هستند که گاه، خواننده برای درک بهتر آنها نیاز به زمان بیشتری دارد. با سیری در ادبیات انگلستان به یک مکتب ادبی به نام «متافیزیک» برمیخوریم که حاصل قرن هفدهم میلادی است امّا مدّتها بعد از قرن هفده به جهان شناسانده شده است. آثار متافیزیکی همچون آثار سپهری از عرفان و پیچیدگی لطیفی برخوردار هستند. در این جستار کوشش میشود تا اثر گرانقدر این شاعر معاصر ایرانی؛ یعنی هشت کتاب از حیث ویژگیهای مکتب متافیزیک بررسی شود تا میزان شباهت و تأثیرپذیری آن از این مکتب اروپایی، روشن شود. روش به کار گرفته شده در این پژوهش، روش توصیفی- تحلیلی است که بر اساس آن، 22 نمونه شعر از هشت کتاب استخراج شده و مورد تحلیل و بررسی قرار گرفته است. به طور دقیق، 5 شاهدمثال از دفتر حجم سبز، 5 شاهدمثال از دفتر مسافر، 5 شاهدمثال از دفتر صدای پای آب، 3 شاهدمثال از دفتر آوار آفتاب، 2 شاهدمثال از دفتر مرگ رنگ و از دو دفتر شرق اندوه و زندگی خوابها هر کدام یک شاهد مثال در این پژوهش مورد بررسی قرار گرفته است. در نگارش هشت کتاب از تمام مؤلّفههای متافیزیکی غیر از شیوۀ مناظرۀ فلسفی استفاده شده است البتّه باید متذکّر شد که سپهری از برخی از این ویژگیها به روش خود استفاده میکند؛ عرفان تماماً مسیحی مکتب متافیزیک در هشت کتاب تبدیل به شالودهای از عرفان غرب و شرق و اسلام میشوند و عشقی که در متافیزیک گاه با شهوت درآمیخته شده، تبدیل به عشقی پاک و مقدّس میشود. همچنین ویژگی شروع ناگهانی و نمایشی بودن که در شعر متافیزیک همراه با یکدیگر هستند، به صورت مجزّا از هم در این اثر دیده میشود امّا سپهری در به کارگیری دیگر ویژگیها بر اساس مکتب متافیزیک عمل میکند؛ روش او در استفاده از مضمونها و مجازهای پیچیدۀ دنیوی، استعارات و تشبیهات آشنازداینده، تعابیر متناقض، محاورهای بودن و موجز بودن کلام بر اساس شاخصهای متافیزیک است و از این نظر، آثار سهراب سپهری با ویژگیهای مکتب متافیزیک مطابقت دارند.

کلیدواژه‌ها

مکتب متافیزیک
انگلستان
سهراب سپهری
هشت کتاب

عنوان مقاله English

Analysis of Sohrab Sepehri's poems based on the English school of metaphysics

نویسندگان English

omid vahdanifar 1
mahdie dehghanghader 2
1 Associate Professor Department of Persian Language and Literature, Faculty of Humanities, University of Bojnord, Bojnord, Iran
2 Master student of Persian language and literature, Faculty of Humanities, University of Bojnord , Bojnord, Iran
چکیده English

Sohrab Sepehri has always been known as one of the most skilled and creative poets of the contemporary era of Persian literature. This poet's poems originate from his feelings, pure and gentle mysticism, and at the same time, they have a special complexity that sometimes the reader needs more time to understand them better. Going through English literature, we come across a literary school called "Metaphysics" which originated in the 17th century but was introduced to the world long after the 17th century. Metaphysical works such as Sepehri's works have mysticism and subtle complexity. In this essay, an effort is made to find the precious work of this contemporary Iranian poet; That is, eight books should be examined in terms of the characteristics of the metaphysical school in order to clarify the extent of its similarity and influence from this European school. The method used in this research is the descriptive-analytical method based on which 22 samples of poems were extracted from eight books and analyzed. To be precise, 5 examples from the book of the green volume, 5 examples from the traveller's book, 5 examples from the book of the sound of water's feet, 3 examples from the book of Avar Aftab, 2 examples from the book of Death and Color, and one each from the two books of East Sorrow and Life of Dreams. An example has been investigated in this research. In the writing of eight books, all metaphysical elements have been used except for the method of philosophical debate. Of course, it should be noted that Sepehri uses some of these features in his own way; All the Christian mysticism of the metaphysical school in eight books become the foundations of Western and Eastern mysticism and Islam, and the love that is sometimes mixed with lust in metaphysics becomes a pure and holy love. Also, the characteristic of sudden beginning and dramaticness, which are accompanied by each other in metaphysical poetry, can be seen separately in this work, but Sepehri acts according to the metaphysical school in applying other characteristics; His method of using complex worldly themes and metaphors, familiarizing metaphors and similes, contradictory interpretations, colloquialism and brevity of words is based on metaphysical indicators, and from this point of view, Sohrab Sepehri's works are consistent with the characteristics of the metaphysical school.

کلیدواژه‌ها English

metaphysical school
England
Sohrab Sepehri
eight books
آشوری، داریوش و دیگران (1359)، پیامی در راه: نظری به شعر و نقاشی سهراب سپهری، تهران: طهوری.
احمدگلی، کامران و سجاد سلیمانی یزدی (1396)، «سبک آذربایجانی و شعر متافیزیک: شطرنج در شعر خاقانی شروانی و آبراهام کولی»، نقد زبان و ادبیات خارجی، ش 19، 13-32.
اسلامی، آزاده و دیگران (1398)، «تحلیل تطبیقی تصاویر بلاغی عشق، غم و مرگ در اشعار سهراب سپهری و مولوی»، ادبیات پارسی معاصر، ش 2، 31-51.
ارسطو (1357)، ارسطو و فنّ شعر، ترجمۀ عبدالحسین زرین‌کوب، تهران: امیرکبیر.
باطنی، محمّدرضا (1383)، توصیف ساختمان دستوری زبان فارسی بر بنیاد یک نظریۀ عمومی زبان، تهران: امیرکبیر.
پروین، رؤیا و دیگران (1401)، «خلاقیّت ادبی در هشت کتاب سهراب سپهری»، تفسیر و تحلیل متون زبان و ادبیات فارسی، ش 53، 113-140.
توحیدی‏فر، نرجس و سعید اسدی (1397)، «بررسی تطبیقی مفهوم مرگ در شعرهای جان دان و مولانا»، مطالعات ادبیات تطبیقی، 45، 9-22.
حسن‏زاده میرعلی، عبدالله و محمّدرضا عبدی (1392)، «نگاهی گذرا به جلوه‏های سوررئالیستی هشت کتاب»، ادبیات پارسی معاصر، ش 1، 77-95.
حسن‏زاده میرعلی، عبدالله و مهسا زهیری (1397)، «بررسی تکنیک‏های نمایشی در شعر سیدمهدی موسوی»، رخسار زبان، ش 6 و 7، 47-73.
حقوقی، محمّد (1377)، شعر نو از آغاز تا امروز، ج 1، تهران: ثالث.
خدیور، هادی و سمیرا حدیدی (1389)، «عرفان سهراب سپهری»، نقد ادبی، ش 19، 51-82.
دستغیب، عبدالعلی (1385)، باغ سبز شعر: نقد و تحلیل اشعار سهراب سپهری، تهران: آمیتیس.
دهقان، علی و مریم امینی (1390)، «بررسی تطبیقی عرفان سنایی و جان دان»، مطالعات ادبیات تطبیقی، ش 20، 63-82.
زارع بهتاش، اسماعیل (1391)، «نگاهی به بستر اشعار غنایی ـ عرفانی در ادبیات قرن هفده انگلیس»، پژوهش‌نامۀ ادب غنایی، ش 19، 77-102.
زارع بهتاش، اسماعیل و فاطمه الهامی (1399)، «بررسی تطبیقی ظهور شعر عارفانه در ایران و انگلستان»، مطالعات ایرانی، ش 38، 101-132.
ساورسفلی، سارا (1388)، خانۀ دوست کجاست، تهران: سخن.
سپهری، سهراب (1389)، هشت کتاب، تهران: گفتمان اندیشۀ معاصر.
سپهری، سهراب (1392)، هشت کتاب، تهران: ذهن‏آویز.
صورتگر، لطفعلی (1348)، تاریخ ادبیات انگلیسی از سدۀ چهارم تا سدۀ هجدهم میلادی، تهران: دانشگاه تهران.
عزیزمحمّدی، فاطمه و حامدرضا کهزادی (1392)، «صنعت ادبی تناقض در آثار جان دان و سعدی شیرازی»، مطالعات ادبیات تطبیقی، ش 25، 37-47.
قادری، فرح (1386)، «چند شگرد هنری در سروده‏های صائب تبریزی و جان دان»، زبان و ادب، ش 33، 109-128.
کردبچه، لیلا (1393)، «ایجاز و حذف در شعر معاصر (با تکیه بر اشعار نیما یوشیج، احمد شاملو، مهدی اخوان ثالث، سهراب سپهری، و یدالله رویایی»، پژوهش زبان و ادبیات فارسی، ش 34، 121-144.
مظفری ساوجی، مهدی (1402)، متافیزیک شعر، ج 1، تهران: دیدآور.
نوری علا، اسماعیل (1348)، صور و اسباب در شعر امروز ایران، تهران: بامداد.
نیرومند، آزاده (1401)، «یگانگی اندیشه در اشعار هنری وان و سهراب سپهری»، دومین همایش ملّی ادبیات تطبیقی پارسی، عربی و انگلیسی، شیراز.
واردی، زرّین (1384)، «باغ عرفان سهراب»، نثرپژوهی ادب فارسی، ش 18، 162-239.
یوسفی، غلامحسین (1369)، چشمۀ روشن: دیداری با شاعران، تهران: علمی.
 
Ahmodgoli, K. and S. Soleimani Yazdi (2017), “Azerbaijani Style and Metaphysical Poetry: Playing Chess in the Poetry of Khaqani Shervani and Abraham Cowley”, Criticism of Foreign Language and Literature, 19, 13-32, [In Persian].
Aristotle (1978), Poetics, A. Zarrinkoub, (trans.), Tehran: Amir Kabir, [In Persian].
Ashuri, D. et al. (1980), A Message on the Way: A Look at the Poetry and Painting of Sohrab Sepehri, Tehran: Tahouri, [In Persian].
Aziz Mohammadi, F. and H. R. Kohzadi (2013), “The Literary Device of Paradox in the Works of John Donne and Sa’di Shirazi”, Comparative Literature Studies, 25, 37-47, [In Persian].
Bateni, M. R. (2004), The Description of Grammatical Structure of Persian Language Based on a Common Theory of Language, Tehran: Amir Kabir, [In Persian].
Booth, R. (ed.) (2002), The Collected Poems of John Donne, Herefordshire: Wordsworth Editions Ltd.
Daems, J. (2006), Seventeenth-Century Literature and Culture, Winchester: Continuum Ltd.
Dastgheib, A. (2006), The Green Garden of poetry: Criticism and Analysis of Sohrab Sepehri’s Poems, Tehran: Amitis, [In Persian].
Dehqan, A. and M. Amini (2011), “Comparative Study of Erfan Sanaei and John Donne”, Comparative Literature Studies, 20, 63-82, [In Persian].
Eslami, A. et al. (2019), “Comparative Analysis of Rhetorical Images of Love, Sorrow and Death in the Poetry of Sohrab Sepehri and Mowalvi”, Contemporary Persian Literature, 2, 31-51, [In Persian].
Hasanzadeh Mirali, A. and M. R. Abdi (2013), “A Survey of Surrealist Manifestations in Eight Books”, Contemporary Persian Literature, 1, 77-95, [In Persian].
Hasanzadeh Mirali, A. and M. Zoheiri (2018), “A Study of Dramatic Techniques in the Poetry of Seyed Mehdi Mousavi”, Rokhsar-e Zaban, 6 and 7, 47-73, [In Persian].
Hoqouqi, M. (1998), Modern Poetry from the Beginning to Today (1st vol.), Tehran: Sales, [In Persian].
Khadivar, H. and S. Hadidi (2010), “Sohrab Sepehri’s mysticism”, Literary Criticism, 19, 51-82, [In Persian].
Kordbacheh, L. (2014), “Brevity and Ellipsis in the Contemporary Poetry (with an Emphasis on the Poems of Nima Youshij, Ahmad Shamlou, Mehdi Akhavan Sales, Sohrab Sepehri and Yadollah Royaei)”, Researches in Persian Language and Literature, 34, 121-144, [In Persian].
Mitchell, C. (1968), “Donne's ‘The Extasie’: Love's Sublime Knot”, Studies in English Literature, 1500-1900, vol. 8, no. 1, 91-101.
Mozaffari Savoji, M. (2023), Metaphysics of poetry (1st vol.), Tehran: Did-avar, [In Persian].
Niroumand, A. (2022), “Unity of Thought in the Poems of Henry Vaughan and Sohrab Sepehri”, Second National Conference of Persian, Arabic and English Comparative Literature, Shiraz, [In Persian].
Nouri-ala, E. (1968), Images and Devices in Today’s Poetry in Iran, Tehran: Bamdad, [In Persian].
Parvin, R. et al. (2022), “Literary Creativity in Sohrab Sepehri’s Eight Books”, Interpretation of Analysis of Texts of Persian Language and Literature, 53, 113-140, [In Persian].
Qaderi, F. (2007), “Several Artistic Techniques in the Poems of Saeb Tabrizi and John Donne”, Language and Literature, 33, 109-128, [In Persian].
Savar-Sofla, S. (2009), Where is the Friend’s House?, Tehran: Sokhan, [In Persian].
Sepehri, S. (2000), Eight Books, Tehran: Gofteman-e Andisheh Moaser, [In Persian].
Sepehri, S. (2013), Eight Books. Tehran: Zehn-aviz, [In Persian].
Souratgar, L. (1967), History of English Literature from the 4th Century to the 18th Century, Tehran: University of Tehran, [In Persian].
Towhidifar, N. and S. Asadi (2018), “Comparative Study of the Concept of Death in the Poems of John Donne and Moelana”, Comparative Literature Studies, 45, 9-22, [In Persian].
Varedi, Z. (2005), “Sohrab’s Garden of Mysticism”, Journal of Prose Studies in Persian Literature, 18, 162-239, [In Persian].
Yousefi, G. (1990), Bright Fountain: Interviews with Poets, Tehran: Elmi, [In Persian].
Zare Behtash, E. and F. Elhami (2020), “Comparative Study of the Appearance of Mystical Poetry in Iran and England”, Iranian Studies, 38, 101-132, [In Persian].
Zare Behtash, E. (2012), “A Look at the Background of Lyrical-Mystical Poems in the 17th Century English Literature”, Journal of Lyrical Literature Researches, 19, 77-102, [In Persian].

صفحه اصلی

راهنمای نویسندگان

ارسال مقاله

داوران

تماس با ما