ادبیات پارسی معاصر

تحلیل روانشناسانه کاراکترهای اصلی نمایشنامه‌ دنیای مطبوعاتی آقای اسراری از منظر مدل پنج عاملی شخصیت (FFM) رابرت مک‌کری و پل کاستا

نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسندگان

افروز کشاورز 1
محمدرضا شریفزاده 2
سید مصطفی مختاباد امرئی 3

1 دانشجوی دکتری پژوهش هنر، دانشکده هنر، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

2 استادگروه پژوهش هنر، دانشکده هنر، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران (استاد راهنما- نویسنده مسئول)

3 استاد ادبیات نمایشی، دانشکده هنر، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران (استاد مشاور)

https://doi.org/10.30465/copl.2025.50236.4208
چکیده
در این مقاله سعی بر آن است که به تحلیل و بررسی روانشناسانه‌ کاراکترهای اصلی نمایشنامه‌ دنیای مطبوعاتی آقای اسراری اثر بهرام بیضایی از منظر مدل پنج عاملی (FFM) شخصیت رابرت مک‌کری و پل کاستا بپردازد. مدیر و شیرزاد دو کاراکتر اصلی نمایشنامه هستند که داستان حول محور اعمال و گفتار آنها شکل می‌گیرد. رویکرد روانشناسی صفت معتقد است که با شناخت و بررسی صفات شخصیت افراد، می‌توان رفتار آنها را پیش‌بینی نمود. از نظریه پردازان مهم در روانشناسی صفت، رابرت مک‌کری و پل کاستا هستند. آنها پنج عامل اصلی روان‌رنجور‌خویی، برونگرایی، گشودگی یا تجربه پذیری، خوشایندی و وظیفه شناسی را برای صفت مشخص کردند. هدف این مقاله پاسخ به این پرسش‌ها است که چگونه می‌توان کاراکترهای مدیر و شیرزاد را با مدل پنج عاملی (FFM) شخصیت تحلیل نمود و همچنین چگونه خرده صفات پنج صفت اصلی در شکل‌گیری دو کاراکتر مذکور نمودار می‌گردد. این مقاله با توصیف پرسشنامه‌ شخصیت مک‌کری و کاستا و همچنین با بررسی و مطالعه‌ دیالوگ‌ها و کنش‌ها در متن نمایشنامه، به تحلیل کاراکترها می‌پردازد. روش جمع‌آوری اطلاعات کتابخانه‌ای، مروری و خوانش متن نمایشنامه است. روش به‌کار‌ رفته در این پژوهش، روش توصیفی-تحلیلی است که کاراکترهای منتخب با توجه به هماهنگی و همپوشانی آن‌ها با نظریه‌ روانشناختی مذکور، واکاوی و تحلیل شده‌اند. نتایج حاصل نشان می‌دهد که کاراکتر مدیر در عامل N (نوروتیسم) روان‌رنجور نیست. در عامل E (برونگرایی)، برونگرا است. در عامل O (گشودگی) دگم و متعصب است. در عامل A (خوشایندی) سازگار نیست. در عامل C (وجدان کاری) وظیفه‌شناس است. کاراکتر شیرزاد در عامل N (نوروتیسم) روان‌رنجور است. در عامل E (برونگرایی)، درونگرا است. در عامل O (گشودگی) تجربه پذیر است. در عامل A (خوشایندی) سازگار است. در عامل C (وجدان کاری) وظیفه‌شناس است.

کلیدواژه‌ها

تحلیل روانشناسانه
مدل پنج عاملی (FFM)
رابرت مک‌کری
پل کاستا
کاراکتر
نمایشنامه دنیای مطبوعاتی آقای اسراری

عنوان مقاله English

Psychological analysis of the main characters of Mr. Asrari's The Press World play from the perspective of the five-factor model (FFM) of Robert McCrae and Paul Costa.

نویسندگان English

afruz keshavarz 1
Mohammad Reza Sharifzadeh, 2
Seyed Mostafa Mokhtabad Amrei 3
1 PhD student of art research, Central Tehran branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
2 Mohammad Reza Sharifzadeh, Professor of Art Department, Central Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran
3 Professor of Dramatic Literature, Faculty of Arts, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran.
چکیده English

In this article, an attempt is made to analyze and psychologically examine the main characters of the play Mr. Asrari's Press World by Bahram Bayzaei from the perspective of the Five Factor Model (FFM) of Robert McCrae and Paul Costa. Modir and Shirzad are the two main characters of the play, whose story revolves around their actions and speech. The approach of trait psychology believes that by knowing and examining people's personality traits, their behavior can be predicted. One of the important theorists in trait psychology are Robert McCrae and Paul Costa. They identified five main factors of neuroticism, extraversion, openness to experience, agreeableness and conscientiousness for the trait.The purpose of this article is to answer these questions, how to analyze the characters of Modir and Shirzad with the Five Factor Model (FFM) of personality, and also how the sub-traits of the five main traits are shown in the formation of the two mentioned characters. This article analyzes the characters by describing the personality questionnaire of Robert McCrae and Paul Costa, as well as by examining and studying the dialogues and actions in the text of the play. The method of collecting library information is to review and read the text of the play. The method used in this research is the descriptive-analytical method in which the selected characters have been examined and analyzed according to their coordination and overlap with the mentioned psychological theory. The results show that the Modir is not neurotic in factor N (neuroticism). In factor E (extraversion), it is extroverted. In factor O (openness), he is dogmatic and bigoted. It is not consistent in factor A (agreeableness). In factor C (conscientiousness) he is conscientious. The character of Shirzad in factor N (neuroticism) is neurotic. In factor E (extroversion), it is introverted. It is experiential in the O factor (openness). It is consistent in factor A (agreeableness). In factor C (conscientiousness) he is conscientious.

کلیدواژه‌ها English

Psychological analysis
five-factor model (FFM)
Robert McCrae
Paul Costa
character
Mr. Asrari'
s press world play
آتش‏زر، علیرضا (1398)، «بازتاب نظریۀ صفت پنج‌عاملی در شخصیت شمس تبریزی»، دستاوردهای نوین در مطالعات علوم انسانی، س 2، ش 14، 99-133.
آرمر، آلن (1383)، فیلم‏نامه‏نویسی برای سینما و تلویزیون، ترجمۀ عباس اکبری، تهران: سورۀ مهر.
آقایوسفی، علیرضا و دیگران (1394)، «رابطۀ رفتار جامعه‏پسندی و گرایش‏های مطلوب اجتماعی در زنان با پنج عامل شخصیتی کاستا و مک‏کری»، فصل‌نامۀ علمی ـ پژوهشی زن و جامعه، س 6، ش 2، 67-84.
اسلین، مارتین (1382)، دنیای درام نشانه‏ها و معنا در رسانه‏های نمایش: تئاتر، سینما، تلویزیون، ترجمۀ محمد شهبا، تهران: هرمس.
بلکر، اروین آر. (1389)، عناصر فیلم‌نامه‌نویسی، ترجمۀ محمد گذرآبادی، تهران: هرمس.
بیضایی، بهرام (1399)، دیوان نمایش 1، دنیای مطبوعاتی آقای اسراری، تهران: روشن‏گران و مطالعات زنان.
پروین، لارنس ا. (1374)، روان‌شناسی شخصیت (نظریه و تحقیق)، ترجمۀ محمد‏جعفر جوادی و پروین کدیور، تهران: مؤسسۀ خدمات فرهنگی رسا.
خدایاری‏فرد، محمد، مرجان حسنی‏راد، و یاسمن عابدینی (1399)، روان‌شناسی شخصیت، تهران: دانشگاه تهران.
راس، آلن ا. (1386)، روان‌شناسی شخصیت؛ نظریه‏ها، و فرایند‏ها، ترجمۀ سیاوش جمال‏فر، ، تهران: روان.
زرین‏کوب، عبدالحسین (1387)، ارسطو و فن شعر،تهران: امیرکبیر.
شاملو، سعید (1390)، مکتب‏ها و نظریه‏ها در روان‌شناسی شخصیت (با تجدیدنظر و اضافات)، تهران: رشد.
شکرشکن، حسین، سیده‏فاطمه حسینی‏لرگانی، و عبدالزهرا نعامی (1392)، «تعیین روابط ساده و چندگانۀ ویژگی‏های پنج عامل شخصیت با نگرش‏های سه‏گانۀ شغلی در کارکنان»، پژوهش‏های روان‌شناختی، س 16، ش 1، 24-49.
شولتز، دوان پی. و سیدنی آلن شولتز (1401)، نظریه‏های شخصیت، ترجمۀ یحیی سیدمحمدی، تهران: ویرایش.
عدل‏پرور، لیلا و فرهاد فلاحت‏خواه (1398)، «مدل پنج عامل شخصیت رابرت مک‏کری و پل کوستا در کتاب تاریخ بیهقی»، فصل‌نامۀ علمی ـ پژوهشی زبان و ادب فارسی، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد سنندج، س 11، ش 41، 158-183.
فرجامی، اعظم (1392)، بررسی شخصیت در فیلم‏های تاریخی مذهبی، تهران: مرکز پژوهش‏های اسلامی صداوسیما.
قادری، نصرالله (1386)، آناتومی ساختار درام، تهران: کتاب نیستان.
قادری، نصرالله، غلام‏حسین دولت‏آبادی، و آراز بارسقیان (1398)، بوطیقای نمایش‌نامه‏نویسی، تهران: یک‏‏شنبه.
کشاورزی، اردشیر (1389)، فیلم‌نامه‌نویسی برای انیمیشن، تهران: دانشکدۀ صداوسیما.
کوچکی، عاشور‏محمد و دیگران (1400)، «ارزیابی مدل علی خرد براساس پنج عامل بزرگ شخصیت با نقش واسطه‏ای نیازهای بنیادین روان‌شناختی در دانشجویان»، مجلۀ رویش روان‌شناسی، ش 69، 119-130.
گنجی، حمزه و مهدی گنجی (1391)، نظریه‏های شخصیت، تهران: ساوالان.
لتوین، دیوید، جو استاک‏دیل، و رابین استاک‏دیل (1391)، معماری نمایش‌نامه، ترجمۀ پدرام لعل‏بخش و ابوذر متشکری، تهران: افراز.
مکی، ابراهیم (1383)، شناخت عوامل نمایش، تهران: سروش.
مورف، کارولین ‏سی. و اوزلم ایدوک (1391)، روان‌شناسی شخصیت یافته‏های موجود ره‏یافت‏های نوین چشم‏انداز آینده، ترجمۀ عطاالله محمدی، تهران: کتاب ارجمند نسل فردا.
 
Adlparvar, Leila and Farhad Falahatkhah (2018), “Robert McCrae and Paul Costa's Five-Factor Model of Personality in the Book of History of Bayhaghi”, Scientific Research Quarterly of Persian Language and Literature, Faculty of Humanities, Islamic Azad University, Sanandaj Branch, vol. 41, no. 11, 158-183, [In Persian].
Aghayousefi, Alireza et al. (2014), “Relationship of Prosocial Behavior and Desirable Social Tendencies in Women with Costa and McCrea's Five Personality Factors”, Women and Society Scientific Research Quarterly, vol. 2, no. 6, 67-84, [In Persian].
Armer, Alan (1383), Writing the Screenplay: TV and Film, A. Akbari (trans.), Tehran: Soore Mehr [In Persian].
Atashzar, Alireza (2018), “Reflection of the Theory of Five Factors in the Personality of Shams Tabrizi”, New Achievements in Humanities Studies, vol. 14, no. 2, 99-133, [In Persian].
Beizaee, Bahram (1399), Mr. Asrari's The Press World, Tehran: Roshangaran, [In Persian].
Blacker Irvin, R. (1389), Elements of Screenwriting: A Guide for Film and Television, M. Gozarabadi (trans.), Tehran: Hermes, [In Persian].
El Bahri, N. et al. (2023), “Using Convolutional Neural Networks to Detect Learner’s Personality Based on the Five Factor Model”, Computers and Education: Artificial Intelligence, vol. 5, 1-24, <https://doi.org/10.1016/j.caeai.2023.100163>.
Erevik Eilin, K. et al. (2023), “The Five-Factor Model's Personality Traits and Social and Emotional Loneliness: Two Large-Scale Studies among Norwegian Students”, Personality and Individual Differences, vol. 207, 1-10, <https://doi.org/10.1016/j.paid.2023.112115>.
Esslin, Martin (1382), The Field of Drama: How the Signs of Drama Create Meaning on Stage and Screen, M. Shahba (trans.), Tehran: Hermes, [In Persian].
Farjami, Azam (1392), Investigation of Character in Religious Historical Films, Tehran: Islamic Research Center of Seda va Sima, [In Persian].
Ganji, Hamze and Mehdi Ganji (1391), Theories of Personality, Tehran: Savalan, [In Persian].
Karimi, Yusef (1390), Personality Psychology, Tehran: Virayesh, [In Persian].
Keshavarzi, Ardeshir (1389), Script Writing for Animation, Second edition, Tehran: Seda va Sima, [In Persian].
Khodayarifard, Mohammad, Marjan Hasanirad, and Yasaman Abedini (1399), Personality Psychology, Tehran: University of Tehran, [In Persian].
Krah´e, Barbara (1992), Personality and Social Psychology: Towards a Synthesis, London: Sage.
Letvin David, Joe Stockdale, and Robin Stockdale (1391), The Architecture of Drama, P. Laalbakhsh and A. Moteshakeri, Tehran: Afraz, [In Persian].
Malouff John, M. et al. (2010), “The Five-Factor Model of Personality and Relationship Satisfaction of Intimate Partners: A Meta-Analysis”, Journal of Research in Personality, vol. 44, no. 1, 124-127, <https://doi.org/10.1016 /j.jrp.2009.09.004>.
Murphy, Sara A., Peter A. Fisher, and Chet Robie (2020), “International Comparison of Gender Differences in the Five Factor Model of Personality: An Investigation across 105 Countries”, Journal of Research in Personality, no. 90, 1-69, <https://doi.org/10.1016/j.jrp.2020.104047>.
Nazerzade Kermani, Farhad (1383), An Introduction to Dramaturgy, Tehran: Samt, [In Persian].
Pervin Lawrence, A. (1374), Personality: Theory and Research, M. J. Javadi and P. Kadivar (trans.), Tehran: Rasa, [In Persian].
Qaderi, Nasrollah (1386), Anatomy of a Drum Structure, Tehran: Neyestan, [In Persian].
Qaderi, Nasrollah, Gholamhossein Dolatabadi, and Azar Barsghian (1398), Playwriting, Tehran: Yekshanbe, [In Persian].
Rickman, Richard (1387), Theories of Personality, M. Firoozbakht (trans.), Tehran: Arasbaran, [In Persian].
Ross, Alan, O. (1374), Personality: Theories and Processes, S. Jamalfar (trans.), Tehran: Ravan, [In Persian].
Shamloo, Saeid (1390), Schools and Theories in Personality Psychology (with Revisions and Additions), Tehran: Roshd, [In Persian].
Schultz Duane, P. and E. Schultz Sydney (1401), Theories of Personality, Y. Seyedmohammadi (trans.), Tehran: Virayesh. [In Persian]
Susan, Hyward (1386), Cinema Studies: The Key Concepts, F. Mohammadi (trans.), Zanjan: Hezare Sevom, [In Persian].
Sutin Angelina, R. et al. (2020), Five Factor Model Personality Traits and Subjective Cognitive Failures”, Personality and Individual Differences, no. 155, 1-7, <https://doi.org/10.1016/j.paid. 2019.109741>.
Vazire, Simine (2014), Personality a Six-Day unit Lesson Plan for High School Psychology Teachers, Developed and Produced by the Teachers of Psychology in Secondary Schools (TOPSS) of the American Psychological Association.
Zarrinkoob, Abdolhossein (1387), Aristotle and Poetics, Tehran: Amirkabir, [In Persian].

صفحه اصلی

راهنمای نویسندگان

ارسال مقاله

داوران

تماس با ما