احمد شاملو و شمس لنگرودی، ظهور و سقوط سوژۀ سیاسی در شعر معاصر با استعارۀ عشق

نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری ادبیات فارسی دانشگاه شهید مدنی آذربایجان

2 عضو هیئت علمی دانشگاه شهید مدنی آذربایجان

3 استاد دانشگاه شهید مدنی تبریز

چکیده
روایت عشق با آنکه قدمتی به دیرینگی ادبیات دارد، با تغییر گفتمان‌ها جلوه‌های دیگرگونه‌ای یافته است. عشق رابطه‌ای ماهوی با سیاست ندارد؛ اما به عنوان کنشی انسانی، سکولار و اومانیستی می‌تواند به مثابۀ یک نماد وارد سیاست شود و به همین دلیل مفهومی انقلابی می‌گیرد و صاحب قدرت می‌شود. همچنان که ادبیات به ادبیات سیاسی محدود نمی‌شود، عشق هم به عشق سیاسی محدود نیست. یکی از بارزترین سیاست‌های ادبیات، بهره‌مندی از سیاست عشق است. روایت‌های عشق از کهن‌ترین دوران تا عاشقانه‌های معاصر نشان می‌دهد که مهم‌ترین عنصر عشق، «تخطی از امر متعارف» است؛ رازی که هم عشق را تبدیل به تابو می‌کند، هم از سیاستی می‌گوید. از سویی ظهورات عشق در ادبیات به شکل یک پیوستار نیست؛ درحالی‌که فرهنگ پیرامونی باورها تغییر می‌کند، عشق نیز دچار دگرگونی در کارکرد می‌شود. عاشقانه‌های مدرن، فراتر از بازنمایی‌های مرسوم ادبیات غنایی، حضور فعالی در دورۀ معاصر داشته‌اند؛ شعر دهۀ چهل، شعری سوژه‌مند است؛ اما سیاست عشق در دهۀ هفتاد، پرهیز از مقاومت است؛ این نشان می‌دهد که شاعران، سوژگی خود را از دست داده‌اند. ازاین‌رو برای دست‌یابی به این بازنمایی‌ها باید به گسست‌های معرفت‌شناختی عشق توجه کرد. شاعرانی چون شاملو و فروغ فرخزاد در ستیز آشکاری با گفتمان‌های مسلط هستند و شمس لنگرودی در دورۀ دوم زیست شاعرانه‌اش با فاصله‌گرفتن از شعر ایدئولوژیک و روی آوردن به عاشقانه‌سرایی، مفصل گسستی دیگر می‌شود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله English

Ahmad Shamlou & Shams Langroudi ,The appearance & the decline of the political subject in contemporary poetry with the metaphor of love

نویسندگان English

Homa Rafiei Moghadam Kasani 1
Rahman Moshtaghmehr 2
naser Alizadeh khayyat 3
1 PhD student of Persian Language & Literature, Azarbaijan Shahid Madani University, Tabriz, Iran
2 Professor of Persian Language & Literature ,Azarbaijan Shahid Madani University, Tabriz, Iran
3 Professor of Shahid Madani University of Azerbaijan
چکیده English

Even though the story of love is as old as literature, it has found different resplendency with the change of discourses. Love has no substantial linkage with politics; but as a human secular and humanist action, it can affect the politics as a symbol, and for this reason, it takes a revolutionary concept, and becomes mighty. Just as literature is not limited to political literature, love is not limited to political love either. One of the most obvious policies of literature is to benefit from the politics of love. Narratives of love from the most ancient times to contemporary romances show that the most important element of love is “violation of the conventional”; A secret that turns love into a taboo also speaks of politics. On the other side, the love appearances in literature is not continuum; while the concepts of surrounding culture of beliefs turns to a change, love also changes its function simultaneously. Modern romances, beyond the conventional representations of lyrical literature, have had an active presence in the contemporary era; the poetry of decade forty is a subject-oriented poem; but the politic of love in the decade seventy is to avoid resistance; and it shows that the poets have lost their subjectivity. Thus, in order to achieve these representations, one should pay attention to the epistemological breaks of love. Poets such as Shamlou and Farrokhzad are in open conflict with dominant discourses, and Shams Langroudi in the second period of his poetic life, by distancing himself from ideological poetry and turning to romance, becomes another breaking point.

کلیدواژه‌ها English

Political Subject
Romantic Poem
Contemporary Poem
Ahmad Shamlou
Shams Langroudi
آلتوسر، لوئی (1386)، ایدئولوژی و سازوبرگ‏های ایدئولوژیک دولت، ترجمۀ روزبه صدرآرا، تهران: چشمه.
اخوان ثالث، مهدی (1384)، حریم سایه‏های سبز (مجموعه‏مقالات اخوان)، کتاب اول، زیر نظر و مقدمۀ مرتضی کاخی، تهران: زمستان.
ادگار، اندرو و پیتر سچ‏ویک (1397)، مفاهیم بنیادی نظریۀ فرهنگی، ترجمۀ مهران مهاجر و محمد نبوی، تهران: آگه.
اسپیگلبرگ، هربرت (1392)، جنبش پدیدارشناسی: درآمدی تاریخی، ج 1، ویراست دوم، ترجمۀ مسعود علیا، تهران: مینوی خرد.
بابک معین، مرتضی (1396)، «تجزیه‏و‏تحلیل مضمون عشق نزد پروست و استاندال با تکیه بر دو برداشت کلاسیک و مدرن از مفهوم آگاهی»، فصل‏نامۀ نقد و نظریۀ ادبی، دورۀ 2، ش 1، 33-52.
باژن، کیوان (1387)، شمس ‏لنگرودی، مجموعۀ تاریخ شفاهی ادبیات معاصر ایران، سرپرست مجموعه: محمد هاشم اکبریانی. تهران: ثالث.
براهنی، رضا (1384)، «گفتمان دوسویگی در شعر معاصر»، فصل‏نامۀ گوهران، ش 9 و 10، 36-66.
برکت، بهزاد (1397)، «داستان پسامدرن فارسی و سوژۀ زنانه»، فصل‏نامۀ نقد و نظریۀ ادبی، س 3، ش 2، 5-28.
بروستر، اسکات (1395)، شعر غنایی، ترجمۀ رحیم کوشش، تهران: سبزان.
پاشایی، ع. (1378)، نام همۀ شعرهای تو: زندگی و شعر احمد شاملو، ج 2، تهران: ثالث.
پورنامداریان، تقی (1389)، خانه‏ام ابری است: شعر نیما تا تجدد، تهران: مروارید.
جعفری جزی، مسعود (1378)، سیر رمانتیسم در اروپا، تهران: مرکز.
دیویس، تونی (1396)، اومانیسم، ترجمۀ عباس مخبر، تهران: مرکز.
رشیدیان، عبدالکریم (1393)، فرهنگ پسامدرن، تهران: نی.
ریکور، پل (1383)، زمان و حکایت (کتاب اول: پیرنگ و حکایت تاریخی)، ترجمۀ مهشید نونهالی، تهران: گام نو.
شاملو، احمد (1392)، مجموعه آثار، دفتر یکم: شعرها، تهران: نگاه.
شمس لنگرودی، محمد (1396)، آن‌ها که به خانۀ من آمدند، تهران: افق.
شمس لنگرودی، محمد (1396)، مجموعه اشعار، تهران: نگاه.
شمس لنگرودی، محمد (1399)، مجموعه اشعار، دفتر دوم، تهران: نگاه.
کاظمی، آزاده (1388)، هیچ‏کس از فردایش با من نگفت (گزیدۀ هشت دفتر شعر شمس لنگرودی)، تهران: نگاه.
کریم‏زاده، عبدالله (1398)، «بازنمایی‏های عواطف: سیاست فرهنگی و زیبایی‏شناسی عاطفه در شعر و ادبیات داستانی ایران»، در عواطف در جامعه و فرهنگ ایرانی، گردآورنده و ویراستار علمی: محمدسعید ذکایی، تهران: آگاه.
کریمی، فرزاد (1397)، تحلیل سوژه در ادبیات داستانی پسامدرن ایران، تهران: روزنه.
مظفری ساوجی، مهدی (1399)، آن‌جا که وطن بود: گفت‏وگو با شمس لنگرودی، تهران: چشمه.
می، رولو (1398)، انسان در جست‏وجوی خویشتن، ترجمۀ مهدی ثریا، تهران: دانژه.
میرعابدینی، حسن (1383)، صد سال داستان‏نویسی در ایران، ج 3 و 4، تهران: چشمه.
هال، دونالد یوجین (1399)، سوژه‏گی: ما چه کسی یا چه چیزی هستیم؟، ترجمۀ هادی شاهی، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب پارسه.
یورگنسن، ماریان و لوئیز فیلیپس (1394)، نظریه و روش در تحلیل گفتمان، ترجمۀ هادی جلیلی، تهران: نی.