تأثیر برون‌متن بر تصاویر شعر «قصیده برای انسان ماه بهمن» از احمد شاملو بر اساس نظریۀ تحلیل گفتمان انتقادی نورمن فرکلاف

نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترای زبان و ادبیات فارسی دانشگاه فردوسی مشهد

2 دانشیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه فردوسی مشهد

10.30465/copl.2022.40941.3745

چکیده

چکیده:

نورمن فرکلاف گفتمان را در 3 سطح «توصیف، تفسیر و تبیین» مطالعه می‌کند. در این مقاله تأثیر برون‌متن بر تصاویر شعر «قصیده برای انسان ماه بهمن» از احمد شاملو بر اساس نظریّۀ فرکلاف بررسی شده است.

شکل‌یابی تصاویر بر محوریّت تشبیه و سپس پارادوکس، استعاره، اغراق، تلمیح و کنایه استوار است. تصاویر شعر با زمینۀ تجربی تناسب دارند و تصویر مرکزی شعر یعنی انسان مبارز را تقویت می‌کنند. بافت موقعیتی تصاویر شامل برخی حوادث سیاسی – اجتماعی نزدیک یا هم‌زمان با سرایش شعر است. تلمیح‌ها کارکرد بینامتنی دارند و نظریّۀ شاعر را اثبات و تقویت می‌کنند. در فرایند جابجایی ایدئولوژیک، شاملو از گفتمان رسمی و مسلّط مشروعیت‌زدایی می‌کند و در مقام یک روشنفکر، که از عاملیّت گفتمانی برخوردار است، ایدئولوژی جایگزین خود را در قالب تفکّر چپ و در مخالفت با حکومت ارائه می‌کند. در این شعر، پرکتیس گفتمانی از همزیستی و هماهنگی تصاویر منفرد (رخداد گفتمانی) با یکدیگر و با بافت موقعیتی شعر حاصل شده و با پرکتیس اجتماعی شعر (اوضاع سیاسی-اجتماعی) در ارتباط است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The effect of extra-text on the images of the poem "ghaside barae ensan e mahe bahman" by Ahmad Shamloo based on Norman Fairclough's theory of critical discourse analysis

نویسندگان [English]

  • morad ali saadat shoa 1
  • seyyed javad mortezaie 2
1 PhD student in Persian language and literature, Ferdowsi University of Mashhad
2 Member of the Faculty of Persian Language and Literature, Ferdowsi University of Mashhad
چکیده [English]

Abstract:

The effect of extra-text on the images of the poem "ghaside barae ensan e mahe bahman" by Ahmad Shamloo based on Norman Fairclough's theory of critical discourse analysis

Norman Fairclough studies the discourse in 3 levels "description, interpretation and explanation". In this article, the effect of extra-text on the images of the poem "ghaside barae ensan e mahe bahman" by Ahmad Shamlou is investigated based on Farklough's theory.

The formation of images is based on the centrality of simile and then paradox, metaphor, exaggeration, hint and irony.

The images of the poem fit with the experimental context and strengthen the central image of the poem, that is, the fighting man. The situational context of the images includes some social-political events close to or at the same time as the poetry. Hints have an intertextual function and prove and strengthen the poet's attitude. In the process of ideological displacement, Shamlou delegitimizes the official and dominant discourse. And as an intellectual, who has discursive agency, he presents his alternative ideology in the form of socialism and in opposition to the government. In this poem, discourse practice is obtained from the coexistence and coordination of individual images (discourse event) with each other and with the situational context of the poem and is related to the social practice of poetry (social-political situations).

کلیدواژه‌ها [English]

  • extratext
  • Critical discourse analysis
  • Fairclough
  • image
  • Shamloo