Contemporary Persian Literature

Abstract کهن‌الگوها (به زعم یونگ) عناصرِ ساختاریِ اسطوره‌سازی‌ هستند که همواره در روانِ ناهشیار بشر وجود دارند و زمینه‌ای برای نشان‌دادنِ واکنش‌های مشابه به محرک‌های معیّن‌اند. حضور کهن‌الگو در هر متن ادبی، به‌نوعی سبب دسترس‌پذیرشدنِ پنداره‌های ازلی به شیوه‌ای هنرمندانه می‌شود. ابوتراب خسروی از نویسندگانی است که در آثارش توجه زیادی به اساطیر و کهن‌الگوها دارد و تکرار مضامین اسطوره‌ای در داستان‌هایش از ویژگی‌های سبکی قلم اوست؛ چنان‌که در سه مجموعه‌داستان کوتاه (هاویه، دیوان سومنات، و کتاب ویران) و دو رمانش (اسفار کاتبان و رود راوی) برخی از این نمادها را با بسامد بالا به ‌کار گرفته است.
با توجه به ویژگی‌های قلم خسروی، که او را در جرگة نویسندگان مدرن و پسامدرن امروزِ ایران‌زمین قرار داده ‌است، بررسی این نماد‌ها می‌تواند پرده‌های بیش‌تری را از پیش چشم مخاطبان او کنار زند؛ زیرا این نمادهای اسطوره‌ای به داستان‌های خسروی ژرفای معنایی بخشیده است.
در این مقاله نمادهای اسطوره‌ای کلمه، درختان همیشه‌سبز (سرو و کاج) و تاک، و ماه و مار (به شیوة تحلیلی‌ ـ ‌توصیفی) بررسی شده‌ و از باب نمونه، تمام داستان «ماه و مار» خوانش کهن‌الگویی شده است. نتایج این بررسی نشان می‌دهد این نمادها نه فقط در چهارچوب معنای ایرانیِ اسطوره‌ایِ خود، بلکه در معنای جهان‌شمول کهن‌الگویی به کار گرفته شده و در متن داستان‌ها خوش نشسته‌اند.

Abstract در این مقاله، رمان باغ بلور (1365) نوشتة محسن مخملباف از منظر نحوة تعامل با گفتمان غالب اجتماعی در این دهه، در موضوع زنان و با استفاده از تحلیل متنی برمبنای دستور نقش‌گرا و عمدتاً با استفاده از مؤلفه‌هایی که سیمپسون (Paul Simpson) (1993) بر آن‌ها تأکید کرده است و سپس تبیین یافته‌ها بر اساس نگره‌های تفسیری تحلیل فمینیستی ـ انتقادی گفتمان تحلیل شده است. باغ بلور به جریانی در داستان‌نویسی فارسی تعلق دارد که پس از انقلاب و با هدف اجرای آرمان‌های انقلاب اسلامی در حوزة ادبیات پدید آمد. در این مقاله، پس از توصیف مختصری از گفتمان‌های ناظر به جنسیت در تاریخ معاصر ایران و گفتمان غالب در این حوزه در دهة 1360 و برمبنای این زمینة تاریخی و گفتمانی، متن رمان بررسی شده است. نتیجة این بررسی نشان می‌دهد در این رمان، با بازتولید ارزش‌های سنت پدرسالاری، بازنمایندة دو استراتژی گفتمانی عمده در حوزة زنان به‌کار گرفته شده است؛ تقلیل زن به مادر و تقدیس مظلومیت وی. این تصویر نیز به نوبة خود، هم‌جهت با‌ کلیشه‌های جنسیتی است.

Abstract نقد جامعه‌شناختی رمان یکی از انواع پرکاربرد نقد ادبیات داستانی است که بر مبنای پیوند میان ساختارهای اجتماعی و ساختار ادبی، قرائتی جامعه‌شناسانه از متن ادبی ارائه می‌دهد و در عین حال، جنبه‌های زیبایی‌شناسانۀ اثر را نیز در نظر می‌گیرد. این نقد مانند سایر انواع نقد ادبی وارداتی است و در بسیاری موارد میان نظریه و متنِِ بررسی‌شده پیوند محکمی وجود ندارد. هدف از نگارش این مقاله ارائۀ الگویی کاربردی از این نقد، متناسب با ویژگی‌های اجتماعی ـ ادبی رمان فارسی است که با در نظر گرفتن اصول پایه‌ای این نظریه و تطابق آن با دوره‌های اجتماعی در رمان فارسی تدوین شده است. کشف ساختارهای معنادار که فاعل جمعی دارند، کشف درون‌مایه‌های اجتماعی تکرارشونده در رمان فارسی، اهمیت شناخت جایگاه طبقاتی نویسنده و بازتاب آن بر پیرنگ و شخصیت‌های رمان، کشف ارتباط و تناظر میان ساختار ادبی و ساختار اجتماعی رمان، و درنهایت تحلیل و تشریح یافته‌ها و برقراری پیوند میان ساختار اجتماعی و ساختار ادبی ساختار پیشنهادی این مقاله است. به نظر می‌رسد با استفاده از این ساختار بتوان الگویی کاربردی و متناسب با رمان ایرانی بر مبنای نظریه، برای نقد جامعه‌شناختی رمان فارسی تدوین کرد.

Abstract انسان‏ها ساختارِِ روانیِ پیچیده‏ای دارند و در موقعیت‏های گوناگون و ارتباط با افرادِ متفاوت تغییرپذیرند. بنابراین، ارزیابی شخصیت افراد کار ساده‏ای نیست که بتوان بر اساس آزمون‏های متفاوت به نوع شخصیت هر فرد پی ‌برد؛ اما روان‏شناسان برای شناخت نسبی هر شخصیت آزمون‏هایی مطرح کرده‏اند. تیپ‏نمای «مایرز ـ بریگز» یکی از این روش‏هاست که به کمک آن می‏توان به شناخت چهار بُعد شخصیتی انسان دست یافت. این چهار بُعد شامل برون‏گرا ـ درون‏گرا، حسی ـ شهودی، فکری ـ احساسی، و باساختار ـ منعطف است که ترکیب این چهار بُعد موجب پیدایش شانزده تیپ شخصیتی می‏شود. رمان شوهر آهو خانم، اثر علی‏محمد افغانی، با توصیف جزئیِ اعمال و رفتار شخصیت‏ها، گزینة مناسبی برای شناخت تیپ شخصیتی شخصیت‏های‏ اصلی آن (سیدمیران، آهو، و هما) است. در این پژوهش، با توجه به اطلاعاتی که نویسنده از شخصیت‏های خود به خواننده می‌دهد، به عبارت‏های هر بُعد امتیاز داده شده است. و پس از تحلیل و بررسی هرکدام از این‏ عبارت‌ها، تیپ شخصیتی سیدمیران برون‏گرا، حسی، فکری، و باساختار، تیپ شخصیتی آهو برون‏گرا، حسی، فکری/ احساسی، و باساختار، و تیپ شخصیتی هما برون‏گرا، حسی، فکری، و منعطف به‌دست آمد.

Abstract هدف از نگارش مقالة حاضر بررسی سه داستان فرجام‌گریز معاصر ایرانی بر اساس نظریة توماشفسکی، نظریه‌پرداز و نویسندة روس، در سکانس‌های روایی است. موضوع اصلی این مقاله پرداختن به دگرگونی در پایان‌بندی داستان‌های «حضور» و «پلکان» از ابوتراب خسروی و «مرا بفرستید به تونل» اثر بیژن نجدی است. تبیین میزان توانمندی و موفقیت داستان‌پردازان معاصر ایرانی و تطبیق داستان‌ِ آن‌ها بر اساس نظریه‌های گوناگون ضرورت این بررسی را ایجاب کرده است. شایان ذکر است که این پژوهش به روش تحلیل اسنادی و تحلیل محتوا، طرح مکانیسم دگرگونی روایی،‌ در سه داستان کوتاه نام‌برده انجام گرفته است. بررسی داستان‌ها نشان می‌دهد که در این آثار هر دو نویسنده با این شیوة نگارش نه‌تنها در پی پیرنگ کاملی نیستند، بلکه با ساختاری چندلایه و استعاری سعی دارند نشان دهند که از یک داستان نمی‌توان به یک معنا و پیام واحد بی‌چون‌وچرا دست یافت و برای رسیدن از موقعیت ابتدایی به موقعیت پایانیْ فقط گذشت زمان کافی نیست‌، بلکه برای ساخت داستان دستِ‌کم، وجود یک اقدام برای دگرگونی داده‌های اولیه در طول فرایند داستان الزامی ‌است.