نشانه‌شناسی ترانه‌های اجتماعی فارسی: مطالعۀ چند نمونه شاخص

نوع مقاله: علمی-پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری زبان‌شناسی همگانی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

2 استادیار زبان‌شناسی همگانی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی،

چکیده

پژوهش حاضر که از نوع توصیفی-تحلیلی است با اتخاذ رویکرد نشانه‌شناسی اجتماعی و با هدف شناسایی ساختار ژانر به بررسی ترانه‌­های اجتماعی موسیقی پاپ فارسی می­پردازد تا به این پرسش‌ها پاسخ داده شود که ساختار ژانر در ترانه­های اجتماعی فارسی چیست؟ ترانه­سرایان زن و مرد چگونه از رمزگان زبانی و منابع نشانه­ای در بیان قصد اجتماعی خود استفاده کرده­اند؟ و هویت فرستنده و گیرندۀ پیام در ترانه­های اجتماعی چگونه بازنمایی شده­ است؟ به این منظور، 6 ترانه اجتماعی (از 3 ترانه­سرای زن و 3 ترانه­سرای مرد) به روش نمونه­گیری تصادفی نظام­مند انتخاب شدند. بر مبنای یافته‌ها مضامین پرکاربرد در ترانه‌های اجتماعی میهن‌دوستی، پیوستگی قومی و ملی، اختناق و لزوم اصلاح امور هستند. در ترانه‌های اجتماعی سه ساختار عمده شناسایی شده است: توصیف وضعیت اجتماعی-سیاسی غالباً با ارجاع به گفتمان اختناق و یأس؛ اقناع مخاطب با تأکید بر هویت ملی، قومی و جنسیتی؛ و پیش‌بینی و برنامه‌ریزی برای آینده با بهره­گیری از گفتمان امید. در بخش توصیف وضعیت، هویت فرستندۀ پیام در قالب راوی، در بخش اقناع با تأکید بر هویت ملی و جنسیتی و در بخش برنامه­ریزی برای آینده در قالب کنشگر فعال بازنمایی شده است. گیرندگان پیام نیز غالباً با تأکید بر هویت ملی، جنسیتی یا قومی مشخص شده‌اند. در ترانه­سرایان زن، هویت زنانه و نقش کنشگری زنان به نحوی عامدانه برجسته شده است. بررسی رمزگان نشان می‌دهد تنوع نشانه‌ها در نظام‌های گذرایی و وجه در مردان بیشتر از زنان بوده است؛ با این حال، از منظر جهت، مردان تنها از بندهای معلوم در ترانه‌های خود استفاده کرده‌اند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

.

نویسندگان [English]

  • . . 1
  • . . 2
1 .
2 .
امیری، محمد عارف؛ آتوسا رستم‌بیک تفرشی، و یحیی مدرسی(1396). «تحلیل گفتمان پیکره-بنیاد ترانه‌های فارسی». زبان‌شناخت، سال 8، شماره 2، 1-25.

حسن‌زاده میرعلی، عبداله و محمدامین محمدپور(۱۳۹۳). «بررسی ترانه‌سرایی در ادبیات فارسی». شعرپژوهی، سال ۶، شماره ۱، پیاپی ۱۹، ۹۳-۱۱۴.

داد، سیما. (۱۳۷۵). فرهنگ اصطلاحات ادبی. چاپ دوم، تهران: مروارید.

رضی، احمد و فائقه عبدالهیان. (1392). «ترانه‌سرایی در ایران پس از پیروزی انقلاب». پژوهشنامه ادب غنائی دانشگاه سیستان و بلوچستان، دوره ۱۱، شماره ۲۰، ۱۰۳-۱۲۰.

ریچاردز، بری. (۱۳۸۸) روانکاوی فرهنگ عامه. ترجمه حسین پاینده.نشر ثالث.

شمیسا، سیروس. (۱۳۸۶). سیر رباعی در شعر فارسی. تهران: علم.

صفایی، مژگان؛ سید محمدرضا عادل و محمود رمضان زاده لک (1396). «بررسی و تحلیل فرایندهای فرانقش اندیشگانی در شعر «کسی که مثل هیچ کس نیست اثر فروغ فرخزاد در چارچوب نظریه‌ی نقش گرای هلیدی». شعرپژوهی، شماره 32، 117-140.

فرهنگی، سهیلا و معصومه باستانی خشک بیجاری (۱۳۹۳). «نشانه‌شناسی اجتماعی رمان بیوتن». نقد ادبی، شماره ۲۵، ۱۲۱- ۱۵۲.

فرهنگی، سهیلا و زهرا صدیقی چهارده (۱۳۹۲). «خوانش رمزگان‌های اجتماعی در مجموعه داستان «طعم گس خرمالو» اثر زویا پیرزاد (با رویکرد نشانه‌شناسی اجتماعی)». پژوهش زبان و ادبیات فارسی، شماره ۲۹، ۳۳-۵۶.

فقیه ملک مرزبان، نسرین و پروانه محبی تبار (1392). «بررسی نام‌گذاری مضامین دفاع مقدس بر‌مبنای نظریۀ نظام مند نقشی هلیدی در اشعار قیصر امین‌پور». زبان پژوهی، شماره 9، 199-225.

کاظمی نوایی، ندا؛ فرزان سجودی؛ مهبود فاضلی و فرهاد ساسانی (۱۳۹۴). «از یقین به تردید: بررسی تحول وجه نمایی قهرمان رمان طوبی و معنای شب از دیدگاه نشانه شناسی اجتماعی». نقد ادبی، شماره ۳۲، ۱۳۳-۱۵۴.

نادری، فرهاد و سمیه نادری(1396). «خوانش ساختار اندیشگانی و بینافردی اشعار فاروق جویده براساس رویکرد نقش‌گرای هلیدی (مطالعه مورد پژوهانه: ده قصیده)». نقد ادب معاصر عربی، شماره 13، 25-54.

نیکوبخت، ناصر؛ علی دسپ؛ سعید بزرگ بیگدلی و مجتبی منشی زاده (۱۳۹۱). «الگوی تحول نقش زن از همسر خانه‌دار تا مصلح اجتماعی بر اساس نشانه‌شناسی اجتماعی رمان‌های سووشون و عادت می‌کنیم». جستارهای زبانی، شماره ۱۱، ۲۱۷-۲۳۵.

 

Baker, P., & Ellece, S. (2011). Key terms in discourse analysis. A&C Black.

Baldry, A., & Thibault, P. J. (2006). Multimodal transcription and text analysis: A multimodal toolkit and coursebook with associated on-line course. Equinox Publishing Limited.

Björck, C. (2011). Claiming Space: Discourses on Gender, Popular Music, and Social Change, Doctoral dissertation, Faculty of Fine, Applied, and Performing Arts, University of Gothenburg.

Björkvall, A. (2009). Practical function and meaning: a case study of IKEA tables. in Jewitt, C. The Routledge Handbook of Multimodal Analysis, London, Routledge. 242-252.

Butt, D., Fahey, R., Spinks, R., & Yallop, C. (2000). Using functional
grammar: An explorer’s guide
(2nd ed.). Sydney: National Centre for English LanguageTeaching and Research.

Fairclough, N. (2003), Analysing Discourse: Textual Analysis for Social Research. London: Routledge.

Fairclough, N. (2003), Analysing Discourse: Textual Analysis for Social Research. London: Routledge.

Gleason, P. (1983), ‘identifying identity: A semantic history.Journal of American History, 69(4), 910–931.

Green, K. (1992). A study of deixis in relation to lyric poetry. Doctoral dissertation, Department of English Language, University of Sheffield.

Halliday, M. A., & Hasan, R. (1989). Language, context, and text: Aspects of language in a social-semiotic perspective.

Halliday, M.A.K. (1978) Language as social semiotic. The social interpretation of language and meaning. London: Edward Arnold.

Halliday, M.A.K. and Matthiessen, C. M., (2004). An introduction to functional grammar (3rd edition). London: Hodder Arnold.

Halliday, M.A.K., and Matthiessen, C. M. (2014). An introduction to functional grammar (4th edition). London and New York: Routledge.

Harju, T. (2001). Articulation of femininity in black metal lyrics: a case study on the lyrics of Cradle of Filth. Master''s thesis, Department of English Language, University of Jyväskylä.

Hasan, R. (1996). The nursery tale as a genre. In Carmel Cloran, David Butt, and Geoffrey

Hodge, R., and G. Kress (1988 ), Social Semiotics, Ithaca : Cornell University Press .

Hymes, D. (1974). Foundations in sociolinguistics: An ethnographic approach. Philadelphia:University of Pennsylvania Press.

Iwamoto, N. (2017). Wartime reports in Japanese newspapers. Mapping Genres, Mapping Culture: Japanese texts in context, 281, 137.

Kirkemo, T. (2007). Aspects of Hip Hop discourse: Constructing reality, ideology and identity. Master''s thesis, The Department of Literature, Area Studies and European Languages, University of Oslo.

Ko, W. S. (2011). The Asian American voice: a Critical Discourse Analysis (CDA) approach to rap lyrics. Master''s thesis, Department of Applied Linguistics University of Hong Kong.

Kress, G. R., & Van Leeuwen, T. (1996). Reading images: The grammar of visual design. Psychology Press.

Lagopoulos, A. P., & Boklund-Lagopoulou, K. (2017). Social semiotics: Towards a sociologically grounded semiotics. In K. Bankov & P. Cobley (Eds.), Semiotics and its Masters, (pp 125-126), Berlin: Mouton de Gruyter.

Langdon, E.A. (2012). Popular Music Lyrics and Adolescent Sexual Behavior and Attitudes, Master’s thesis, Department of Communication, Cleveland State University.

Machin, D. (2010). Analysing popular music: Image, sound and text. Sage Publications.

O''Halloran, K. L. (2004). 5 Visual semiosis in film Kay L. O''Halloran. Multimodal discourse analysis: Systemic-functional perspectives, 109.

O''toole, M. (1994). The language of displayed art. Fairleigh Dickinson Univ Press.

Richards, A.R. (2012). Gender, Hegemony, And Country Music, Master''s thesis, Communication and Leadership Studies, Gonzaga University.

Rierola Puigderajols, A. (2001). A Linguistic Study of the Magic in Disney Lyrics. Doctoral dissertation, Department of Linguistics, Barcelona University.

Saussure, F. de (1974) A Course in General Linguistics. London: Fontana.

Thompson, G. (2014). Introducing functional grammar. Routledge.

Van Leeuwen, T. (2005). Introducing social semiotics. Routledge.

Webster, J. (2016). Understanding Verbal Art A Functional Linguistic Approach. Springer-Verlag Berlin

Webster, J. J., & Peng, X. (Eds.). (2017). Applying systemic functional linguistics: The state of the art in China today. Bloomsbury Publishing.

Williams (eds), Ways of saying: Ways of meaning. London: Cassell

Woodward, K. (1997), Identity and Difference. London: Sage.